تبلیغات
زبان شناس آینده - افسانه ی «گویش» بودنِ زازایی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

افسانه زدایی، زبان زازایی، زازایی زبان یا گویش، زبان کردی، زازاکی، کرمانجکی، کردکی، زبان های ایرانی

زازایی از زبان های ایرانی است که در شرق آناتولی، در خاک ترکیه ی امروزی، گویش می شود. زازازبانان به لحاظ تاریخی، چنان که ذیلاً شرح آن خواهد رفت، کردنژاد بوده و بخش قابل توجهی از آنان پیرو طریقت بکتاشی (از فرق اهل حقّ)  می باشند. با این وجود زازازبانان مسلمان نیز وجود دارند که غالباً پیرو مذهب تسنن، شاخه ی حنفی، هستند.

از آن جا که زازازبانان به لحاظ تاریخی کُرد بوده اند، در طول قرون متمادی از نظر اقوام همسایه و مستشرقین هیچ تمایزی میان زبان آنان و دیگر کردهای ناحیه ی آناتولی، که غالباً کورمانجی گویش می کنند، وجود نداشته است. نخستین بار در میانه ی قرن نوزدهم میلادی و با گسترش روزافزون علوم، خصوصاً فقه اللغه، بود که مستشرقین اروپایی پی به وجود گویش یا زبانی متفاوت در میان کردهای آناتولی بردند. پس از گذشت زمان و تکوین علم زبان شناسی و تدوین موازین علمی آن، مشخص گردید که زازایی گویشی از زبان کُردی نبوده و علی رغم هویت کُردی گویش وران آن، زازایی زبانی مستقل و متمایز است.

 

زایش هویت زازا

باری در قرن گذشته ی میلادی جایگاه زازایی به عنوان یکی از زبان های اصیل شمال غربی ایران در میان دانشمندان مسجّل گردید. هم زمان نیز با ورود مفهوم ناسیونالیسم و میهن پرستی به حوزه ی خاورمیانه در قرون نوزدهم و بیستم میلادی، شاهد رشد خودآگاهی قومی در میان اقوام و متعاقباً ایجاد برخی تنش ها در میان آن ها بودیم که مع الاسف خسارات بی شماری را بر پیکره ی فرهنگ و پیشرفت مشرق زمین وارد ساخت. در این بین در اوایل نیمه ی دوم قرن بیستم میلادی و مخصوصاً از سال های دهه ی 80 میلادی به بعد شاهد رشد نوعی هویت جدید قومی در آناتولی بر اساس تمایز زبانی میان زازایی و کردی کورمانجی بودیم. این هویت که از همان زمان به صورتی سازمان یافته در حوزه ی چاپ و نشر ظهور نمود طرفدارانی، هر چند اندک، را در میان زازازبانان اهل حقّ به پیدا کرد. مهم ترین مستمسک این جریان تفاوت زبان های زازایی و کردی از منظر علم بود.

امّا در کلّ هم کردهای زازازبان و هم کردهای کورمانجی گوی روی خوشی به این جریان نشان نداده و حتّی در میان کردهای زازازبان هم شایع شده بود که سردمداران این جریان از عمّال دولت وقت ترکیه بوده و درصدد ایجاد نفاق هستند. همانطور که می دانید دولت های پیشین لائیک ترکیه شدیداًً نژادگرا و دین ستیز بوده و فشارهای زیادی را بر اسلام گرایان، کردها و ارامنه ی ترکیه وارد آورده بودند. هر چند این رویه پس از روی کار آمدن دولت اسلام گرای ترکیه، یعنی حزب اسلامی عدالت و توسعه، تغییر یافت و دولت ترکیه در جهت تعامل تمامی اقشار ملّت گام برداشته و نتیجتاً نیز بیشترین پیشرفت های اقتصادی در تاریخ 90 ساله ی ترکیه را در دوران حاکمیت عدالت و توسعه، شاهد هستیم.

باری بنیان گذار جریان خودآگاهی زازایی فردی بود به نام «ابوبکر پاموکچو». وی در آوریل 1946 در روستای «بادوران» از توابع شهر کوچک «چرموک» در شرق ترکیه در خانواده ای زازازبان به دنیا آمده بود. پس از اتمام تحصیلات به شغل معلمی پرداخت و هم زمان به جریان های نژادپرست ترک گرایش یافته و به عضویت حزب راست گرای افراطی، یعنی «م. ه. پ.» (یا «حزب حرکت ملّی») درآمد. در طی این دوران بود که پاموکچو به قلم فرسایی در مدح اهداف دولت لائیک و نژادگرا پرداخته و در همین راستا عباراتی از قبیل «کردها در اصل ترک هستند» را در آثارش به کار برد. وی نهایتاً به درون برخی از جریان های کردی ترکیه وارد شده و پس از آن که هویت و سابقه ی همکاری وی با احزاب بدنام ترکیه افشاء شد و او را خبرچین معرفی کردند، اتهامات وارده را پذیرفته و اعلام نمود «از این پس علناً به پیگیری مطالبات زازاها خواهم پرداخت چرا که زازاها کرد نیستند.» پاموکچو در سال 1984 نشریه ای را تماماً به زبان زازایی تحت عنوان «آیره» به طبع رسانید که نشر آن تا 14 شماره ادامه یافت سپس در سال 1987 نیز نشریه ای دیگر تحت عنوان «پیا» را منتشر نمود. وی در سال 1991 در اثر بیماری سرطان چشم از جهان فروبست. پاموکچو در دو نشریه ی مذکور به نشر افکارش در باب کرد نبودن زازاها پرداخته و در همین اثناء نیز لفظ «زازایستان» را اختراع نمود.

همانطور که پیداست صبغه ی خودآگاهی زازایی و پیشینه ی آن به هیچ روی جالب نبوده است. اصطلاحی جعلی چون «زازایستان» که دارای هیچ سابقه ی تاریخی مستندی نیست، خود گواهی می باشد بر بی بنیه بودن این دعاوی. بنیان گذار این جریان نیز از گماشتگان دولتی دین ستیز و نژادگرا بود و پیشینه ی دست نشاندگی وی مبرهن است.

البته سابقه ی دسیسه چینی دولت های پیشین لائیک ترکیه در موضوع کردهای زازازبان به پیش از پاموکچو نیز بر می گردد. از قرار معلوم مأموران پروپاگاندای آن ها در دهه ی 70 میلادی در حرکتی سیستماتیک دست به جعل داستانی تاریخی در باب منشاء زازازبان ها زدند. بر طبق این داستان، که منسوب به پیرمردی زازازبان بود، زازاها در اصل از استان خراسان ایران به ترکیه ی امروزی مهاجرت کرده بودند. علّت مهاجرت آنان حمله ی مغول ها به ایران بوده و زازاها در اصل از ترک های خوارزمشاهی بوده و آن پیرمرد سالخورده حتّی داستان هایی را از مقاومت سپاهیان خوارزمشاهی در برابر مغولان و رشادت های جلال الدّین خوارزمشاه به یاد داشته که سینه به سینه پس از حدود 800 سال به او رسیده بودند! البته همانطور که با اندکی تأمل در داستان فوق و تطبیق آن با مستندات علمی، ساختگی بودن آن محرز می گردد؛ هرگز اثری از این پیرمرد افسانه ای یافت نشد و پس از آن که این داستان توجه برخی مستشرقین را به خود جلب نمود برای جلوگیری از رسوایی هر چه بیشتر در محافل علمی، دولت ترکیه جعلی بودن این داستان را پذیرفته و قضیه را مختوم نمود. باری تاریخِ ترک خراسان بودن زازاها در دل اتاق های دستگاه پروپاگاندا خلق شد و در همان جا نیز مدفون گشت.

امّا در جریان قضیه ی پاموکچو و «زازایستان» دستگاه پروپاگاندای مذکور درصدد ایجاد دودستگی در میان کردها بود و این بار تفاوت زبانی و دینی در میان این قوم ایرانی نژاد را هدف قرار داده بود. بالطبع کردهای ترکیه نیز در برابر این موضوع واکنش متقابل فرهنگی نشان دادند. آنان در اروپا همزمان با انتشار نشریات «آیره» و «پیا»، دست به طبع نشریه ای به زبان زازایی تحت عنوان «ذوالفقار» زدند که در مقابل ادعاهای پاموکچو، بر هویت تاریخی کردهای زازازبان تأکید داشت. تمامی نویسندگان این نشریه نیز اصالتاً زازازبان بوده و خود را، بر خلاف پاموکچو، به لحاظ قومی کُرد دانسته و خودآگاهی زازایی را دسیسه ای  علیه خود می پنداشتند.

همانطور که قبلاً گفته شد تنها مستمسک پاموکچو و اخلافش در زمینه ی هویت زازایی، تمایز زبانی زازایی با کُردی (خاصّه کردی شمالی) بود. از آن جا که حرکت مزبور هیچ پیشینه ی مستند تاریخی نداشته و در اصل در راستای تطمیع اغراض نژادگرایانه ی قرن گذشته به راه افتاده بود، کماکان در ادلّه ای اینان در باب تمایز زازاها از کردها چیزی به جزء تمایزات صرفاً زبان شناختی را شاهد نیستیم و دریغ از یک مدرک باستان شناختی، انسان شناختی یا بیولوژیک در این زمینه. اما در آنسوی میدان نیز اتفاقی رخ می دهد. کردها، چه زازازبان و چه کورمانجی گوی، به شدّت با تمایز زبانی زازایی و کورمانجی مخالفت ورزیده و همواره بر «گویش» بودن زازایی تاکید داشته اند. حتّی امروزه نیز وب سایت های عریض و طویلی به زبان زازایی را شاهد هستیم، نشانی آن ها در پایان نوشتار درج خواهد شد، که در تمامی مقالات و مطالب خود اکیداً بر «گویش» بودن زازایی تکیه داشته و آن را در کنار کورمانجی، سورانی و کردی جنوبی گویشی از یک زبان واحد کُردی قلمداد می کنند.

این حرکت در اصل واکنشی افراطی است به سویه ی مداخله جویانه و نژادگرایانه ای که پیش تر شرح آن رفت. لیکن باید توجه داشت که این موضوع، دلیل آن هر چه که باشد، به هیچ وجه صحت نداشته و زازایی گویش هیچ زبان دیگری نبوده بلکه به لحاظ علمی زبان شناختی زبانی مستقل و اصیل می باشد.

 

ادلّه ی علمی در باب «زبان» بودنِ زازایی

زازایی به لحاظ زبان شناختی متعلق به دسته ی زبان های ایرانی شمال غربی می باشد. تحول «دز» باستانی به «ز»، تحول «تر» باستانی به «هر» یا «ر»، تحول «چ» باستانی به «ج» یا «ژ» و حفظ «س» و «و» آغازین باستانی، زازایی را بدون تردید در دسته ی ایرانی شمال غربی جای می دهد:

 

زازایی «زان» (ریشه ی مضارع دانستن)، در کنار کردی «زان»، تالشی «زان» و پارتی «زان»

در مقابل «د» جنوب غربی در فارسی «دان»، لری «دون»، فارسی میانه «دان»

 

زازایی «ـدره» (داس)، در کنار سمنانی، مازنی و گیلکی «داره» (از ریشه ی ایرانی باستانی «دَتره»)

در مقابل «س» در جنوب غربی در فارسی و لری «داس»

 

زازایی «جنی»، در کنار کردی «ژن»، تالشی «ژِه»

در مقابل «ژ» جنوب غربی در فارسی و لری «زَن»

 

زازایی «ماسه»، در کنار کردی «ماسی»، پارتی «ماسَگ»

در مقابل «ه» جنوب غربی در فارسی «ماهی»، لری «مایی»

 

زازایی «واران»، در کنار کردی (جنوبی) «واران»، مازندرانی «وارش»

در مقابل «ب» یا «گ» جنوب غربی در فارسی «باران»، لری «بارو»

 

حال به تفاوت علمی میان زازایی و کردی می پردازیم که بیان گر تمایز زبانی این دو در قالب دو زبان مستقل است:

 

تحول «هوـ» آغازین باستانی به «وـ» در زازایی ولی «هوـ» یا «خوـ» در کردی

زازایی «واردن» در مقابل کردی «هواردن/خوارن» (خوردن)

زازایی «وَندن» در مقابل کردی «هوَندن/خوَندن» (خواندن)

زازایی «وتَن» در مقابل کردی «هوفتن/خفتن» (خوابیدن)

 

تحول «ـتر» ایرانی باستانی به «هر» یا «ر» در زازایی در مقابل «تر» یا «ت» در کردی:

زازایی «شار» (به معنی ملّت و مردم) در مقابل کردی «هِشَت» (به معنی قصبه و مردم؛ هر دو از ریشه ی ایرانی باستانی «خشتره»)

 

حفظ «چـ» آغازین ایرانی باستان در کردی، در حالی که زازایی (مانند دیگر زبان های شمال غربی و حتی جنوب غربی ایرانی) آن را به «شـ» تبدیل نموده است:

زازایی «شیَن» در مقابل کردی «چوون/چین» (رفتن)

 

حذف «ش» میانی و پایانی در کردی در مقابل حفظ آن در زازایی:

زازایی «تِشان» در مقابل کردی «تنی/تینی» (تشنه)

زازایی «آشم» در مقابل کردی (کورمانجی) «هه یو» (ماه، قمر)

 

تحول ثانویه یا حفظ «ک» آغازین باستانی در زبان کردی در مقابل تحول آن به «ه» در زازایی:

زازایی «هَر» در مقابل کردی «کَر» (خَر)

زازایی «هریَن» در مقابل کردی «کرین» (خریدن)

زازایی «هَنی» در مقابل کردی «کانی» (چشمه)


نحوه ی ساخت زمان مضارع و حال در دستورزبان زازایی با افزودن «ـَنـ» به انتهای ریشه ی مضارع افعال و ابتدای شناسه صورت می پذیرد در حالی در کردی «دـ» را به ابتدای ریشه ی مضارع افعال می افزایند (در این میان کردی لکی از «مَـ» استفاده می کند که اداتی استقراضی از زبان هورامی است و در کردی اردلانی و سلیمانی نیز از «ئَـ» استفاده می شود که صورتی دیگر از «دـ» می باشد):

زازایی «وانَنان» در مقابل کردی «دخوینم» (می خوانم)

زازایی «وازنی» در مقابل کردی «دخوازی» (می خواهی)

زازایی «شَنو/شَنا» در مقابل کردی «دچه» (می رود)

 

همانطور که از استدلالات فوق بر می آید، زازایی زبانی مستقل از کردی بوده و در کنار آن به دسته ی زبان های ایرانی شمال غربی تعلق دارد. با این حال نباید فراموش کرد که در اثر یگانگی قومی زازازبان ها و کورمانجی گویان در اثنای تاریخ بده بستان های زبان شناختی زیادی میان زبان زازایی و گویش کردی شمالی (کورمانجی) صورت پذیرفته است، به طوری که فارغ از مشابهت های واژگانی بسیار میان این دو، نحوه ی صحبت کردن و مخصوصاً لحن کردهای زازازبان و کورمانجی چنان شباهتی به یکدیگر دارد که بعضاً تشخیص تمایز آن ها به هنگام تکلم به سختی صورت می گیرد. برای مثال اکثر کردهای سورانی گوی به هنگام شنیدن زازایی و کردی کورمانجی گاهی اصلاً متوجه تمایز این دو نمی شوند. پیشینه ی کردی زازازبان ها و پیوند آنان با کردهای کورمانجی گوی چنان عمقی دارد که در مناطق قابل توجهی از نواحی زازازبان افراد محلّی خود را «کرمانج» می خوانند (زازازبان های دیگر مناطق نیز خود را «کرد»، «دِملی» یا «گینی» می نامند). امّا به هر حال این پیوند قومی و تاریخی دلیلی بر نقض مستندات علمی نبوده و پر واضح است که زازایی «زبان» بوده و گویش بودن آن افسانه ای بیش نیست.





نوع مطلب : افسانه زدایی، زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : زبان های هندواروپایی، زبان کردی، زبان زازایی،
لینک های مرتبط : تارنمای فرهنگی کردهای زازازبان، تارنمای زبان شناختی و فرهنگی کردهای زازازبان، تارنمای زازاهایی که خود را کرد نمی دانند،

       نظرات
جمعه 1 شهریور 1392
خاموش نوربخش
جمعه 31 خرداد 1398 11:17 ب.ظ

Very good info. Thanks.
cialis without a doctor's prescription buy original cialis cialis therapie cialis reviews generic cialis at the pharmacy cialis daily dose generic where cheapest cialis cialis prices in england price cialis best buy cialis uk no prescription
پنجشنبه 30 خرداد 1398 02:14 ب.ظ

You've made the point!
cialis prezzo di mercato click here take cialis cialis preise schweiz best generic drugs cialis we like it safe cheap cialis cialis free trial order generic cialis online cialis 20 mg effectiveness cialis wir preise pastillas cialis y alcoho
چهارشنبه 29 خرداد 1398 04:11 ق.ظ

You've made the point.
sialis look here cialis order on line tadalafilo buy generic cialis dose size of cialis online cialis cialis super acti price cialis per pill cialis official site generic for cialis
سه شنبه 28 خرداد 1398 05:24 ق.ظ

You mentioned this perfectly!
recommended site cialis kanada canadian cialis brand cialis nl buy online cialis 5mg il cialis quanto costa cialis patentablauf in deutschland cialis price thailand achat cialis en itali cheap cialis free generic cialis
شنبه 25 خرداد 1398 06:12 ق.ظ

With thanks. Great stuff!
cialis 20 mg effectiveness cilas cialis from canada cialis generika in deutschland kaufen cialis sans ordonnance cialis price in bangalore cialis pills boards purchase once a day cialis cialis 10 doctissimo cialis vs viagra
جمعه 24 خرداد 1398 01:35 ق.ظ

You suggested that well!
effetti del cialis buying brand cialis online how do cialis pills work cialis for bph 5 mg cialis pharmacie en ligne cialis generic precios cialis peru cialis 5mg billiger prix cialis once a da legalidad de comprar cialis
چهارشنبه 22 خرداد 1398 07:42 ب.ظ

I always used to study paragraph in news papers but now as I am a user of internet so from now I am using net for articles or reviews, thanks to web.
شنبه 18 خرداد 1398 11:11 ق.ظ

Truly a lot of good tips.
prezzo di cialis in bulgaria tadalafil 20mg viagra or cialis cialis 20 mg effectiveness 200 cialis coupon safe dosage for cialis cialis generic tadalafil buy cialis 200 dollar savings card cialis 20 mg cost deutschland cialis online
شنبه 24 فروردین 1398 05:31 ق.ظ

You have made your point!
canadian pharmacy meds pharmacy canada 24 canada pharmacies online prescriptions canada medication pharmacy online pharmacies of canada online pharmacies legitimate canadian pharmacy no prescription buy viagrow canada pharmacies canadian pharmaceuticals reviews
پنجشنبه 15 فروردین 1398 01:52 ب.ظ
nnnnn
جمعه 16 آذر 1397 10:50 ق.ظ

Truly quite a lot of useful tips!
we recommend cheapest cialis cialis tablets for sale can i take cialis and ecstasy cialis canada on line prix cialis once a da cialis e hiv price cialis best pastillas cialis y alcoho cialis online napol generic cialis 20mg tablets
چهارشنبه 14 آذر 1397 07:47 ب.ظ

You reported this terrifically!
buy original cialis chinese cialis 50 mg cialis flussig buy cialis online nz when will generic cialis be available try it no rx cialis weblink price cialis cialis preise schweiz cialis tadalafil online cialis canada
چهارشنبه 14 آذر 1397 05:53 ق.ظ

Nicely put. Appreciate it!
generic cialis at walmart generico cialis mexico generic cialis pro prezzo cialis a buon mercato cialis 5 effetti collaterali cialis cost cialis professional yohimbe cialis generico en mexico viagra or cialis buy cialis online legal
سه شنبه 13 آذر 1397 06:35 ب.ظ

You actually revealed this well!
cialis generique 5 mg how do cialis pills work 5 mg cialis coupon printable online prescriptions cialis cialis generisches kanada cialis price thailand cialis super acti achat cialis en europe are there generic cialis canadian drugs generic cialis
سه شنبه 13 آذر 1397 07:27 ق.ظ

Fine postings. With thanks!
buying brand cialis online we recommend cialis info we like it cialis soft gel trusted tabled cialis softabs interactions for cialis cialis 20 mg cut in half safe site to buy cialis online only best offers cialis use cialis e hiv brand cialis nl
دوشنبه 12 آذر 1397 07:29 ب.ظ

Useful knowledge. Thanks!
cialis savings card generic cialis pill online preis cialis 20mg schweiz cialis prezzo al pubblico cialis sale online cialis pas cher paris we use it cialis online store cialis baratos compran uk cialis flussig cialis authentique suisse
دوشنبه 12 آذر 1397 07:06 ق.ظ

You suggested this fantastically!
cialis sale online tadalafil 10 mg cialis 5 mg schweiz how do cialis pills work cialis generico en mexico how much does a cialis cost click here cialis daily uk import cialis we use it cialis online store cialis generico lilly
یکشنبه 11 آذر 1397 07:01 ب.ظ

With thanks! I enjoy this!
tadalafilo cialis tablets australia tadalafil generic prix cialis once a da cialis italia gratis cialis generico en mexico cialis for sale south africa miglior cialis generico cialis 5mg prix where cheapest cialis
یکشنبه 11 آذر 1397 06:36 ق.ظ

Amazing content, Kudos!
cialis alternative cialis generico lilly cialis generique cialis kaufen cialis generic cialis flussig cialis taglich best generic drugs cialis click here cialis daily uk cialis herbs
شنبه 10 آذر 1397 07:20 ب.ظ

Perfectly voiced indeed. .
cialis super kamagra achat cialis en itali cialis coupons wow cialis 20 buy cheap cialis in uk 5 mg cialis pharmacie en ligne only now cialis 20 mg cialis price thailand cialis preise schweiz venta cialis en espaa
شنبه 10 آذر 1397 06:13 ق.ظ

Good data. Kudos.
estudios de cialis genricos cialis 5 mg schweiz can i take cialis and ecstasy cialis from canada order cialis from india cialis daily dose generic cialis savings card we like it safe cheap cialis tadalafil 10 mg cialis dose 30mg
جمعه 9 آذر 1397 06:57 ب.ظ

Wow plenty of helpful tips.
generic cialis pro venta cialis en espaa ou acheter du cialis pas cher preis cialis 20mg schweiz legalidad de comprar cialis cialis flussig cialis side effects cialis lowest price discount cialis cialis 20 mg cost
پنجشنبه 8 آذر 1397 08:14 ق.ظ

Many thanks! Very good information!
cialis 10 doctissimo cialis 20 mg cut in half acquistare cialis internet generic cialis 20mg tablets we recommend cialis best buy side effects of cialis online prescriptions cialis cialis super kamagra cialis 50 mg soft tab cialis generique 5 mg
چهارشنبه 7 آذر 1397 07:22 ب.ظ

You've made your position extremely clearly.!
cialis 30 day sample cialis prices in england cialis kaufen wo cialis 10 doctissimo generic cialis review uk cialis 20mg preis cf we recommend cialis best buy buy name brand cialis on line we recommend cheapest cialis we like it safe cheap cialis
چهارشنبه 11 مهر 1397 05:48 ق.ظ

Nicely put. Kudos!
only best offers 100mg cialis buy cialis online cheapest the best site cialis tablets cialis pills in singapore where do you buy cialis only here cialis pills cialis 5 mg buy cialis preise schweiz cialis coupons printable where cheapest cialis
دوشنبه 9 مهر 1397 04:38 ق.ظ

Whoa tons of useful facts.
cialis e hiv cialis cipla best buy cialis professional from usa we like it cialis price acquistare cialis internet cialis 5 mg scheda tecnica we recommend cheapest cialis cialis 5 mg scheda tecnica walgreens price for cialis cialis sicuro in linea
چهارشنبه 28 شهریور 1397 03:21 ق.ظ

Incredible a good deal of awesome info.
cialis prezzo al pubblico sialis import cialis cialis therapie cialis lowest price cialis daily new zealand we choice free trial of cialis where to buy cialis in ontario we recommend cialis info enter site very cheap cialis
پنجشنبه 15 شهریور 1397 07:13 ب.ظ

Regards. Ample information!

buying cialis overnight non 5 mg cialis generici low cost cialis 20mg cost of cialis per pill achat cialis en europe cialis para que sirve import cialis i recommend cialis generico ou acheter du cialis pas cher cialis online
چهارشنبه 14 شهریور 1397 11:16 ق.ظ

You actually said that fantastically!
drugs for sale in uk canadian medications, liraglutide canadian pharmacies that ship to us canada vagra canadian pharmacy online 24 canada drug pharmacy onesource trust pharmacy canada canadian pharmacies online prescriptions canadian pharmacycanadian pharmacy
سه شنبه 13 شهریور 1397 01:53 ب.ظ

Great write ups, Regards.
viagra nz buy discount viagra online pharmacy online buy cheap viagra canada cheap viagra online pharmacy buy viagra in malaysia buy viagra pills online buy viagra brand online how to buy viagra online without a prescription buy viagra online no prescription
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30