تبلیغات
زبان شناس آینده - تاجیکی: خط سیریلیک یا خط فارسی؟
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

اخیراً به خواست یکی از دوستان شاهد میزگردی بودم که در باب لزوم تعویض نگارش تاجیکی از سیریلیک به خط فارسی برگزار شده بود. دو گروهِ دونفره در این میزگرد حضور داشتند که یک گروه در دفاع از به کارگیری خط فارسی برای تاجیکی سخن می راندند و گروه دیگر در ردّ آن.

اتفاقاً یکی از افراد طرفدار تداوم استفاده از خط سیریلیک، زبان شناس بودند. استدلال اصلی ایشان در این باب عبارت بود از عادت کردن مردم تاجیک به خط سیریلیک (با تلفظّ روسی و تاجیکی «کیریلیک» که بنا به ملاحظاتی در زبان فارسی تلفظ فرانسه و انگلیسی آن تحت عنوان «سیریلیک» رایج است). ایشان بر این عقیده بودند که تاجیک ها نیز همچون ازبک ها، ترکمن ها و آذربایجانی ها که از خطّ لاتین استفاده می کنند، می توانند بدون مشکل به استعمال خط سیریلیک ادامه دهند.

در طرف دیگر نیز طرفداران استفاده ی مجدد از خط فارسی برای تاجیکی بر این باور بودند که استفاده از خط سیریلیک در طول 80 سال گذشته (با برنامه ریزی حکومت وقت شوروی) تنها به گسست فرهنگی تاجیک ها از سرزمین مادر، یعنی ایران، شده و کشور تاجیکستان، که از قضا فقیرترین کشور جدا شده از اتحاد جماهیر شوروی نیز می باشد، از خیل عظیم ترجمه هایی که در ایران به زبان فارسی صورت می گیرد محروم شده و تاجیک ها امروزه نمی توانند مطالب فارسی را به خط موسوم به «خط فارسی-عربی» بخوانند.

نکته ای که بنده می خواهم در میان این مجادله مطرح نمایم این است که از میان کشورهای آسیای مرکزی تنها قزاقستان و قرقیزستان کماکان به خط سیریلیک نگارش می کنند. این موضوع بدان سبب است که بخش قابل توجهی از جمعیت قزاقستان (چیزی نزدیک به نیمی از نفوس آن) را روس ها یا دورگه های روس و قزاق تشکیل می دهند. این امر، در کنار همسایگی قزاقستان با روسیه، سبب تشدید حال و هوای اسلاویک در قزاقستان گردیده است. حتّی در بسیاری از رقابت های ورزشی نیز با اندکی دقّت خواهید یافت که بخش قابل توجهی از ورزشکاران قزاق در اصل روس نژاد می باشند. قرقیزستان هم کشوری به نسبت کوچک است در جنوب قزاقستان که حال و هوای تورانیستی در آن جریانی نداشته و از استقلال فرهنگی قابل توجهی برخوردار است، از این رو قرقیزها هم مانند عموزادگان قزاق شان در شمال، کماکان به استفاده از خط سیریلیک ادامه داده اند.

در این میان ازبک ها، ترکمن ها و آذربایجانی ها تنها اقوام آلتایی (ترکی) هستند که پس از فروپاشی شوری خط خود را به لاتین تغییر دادند. در این میان ترکیه، به عنوان «آنایوردو» یا مأوای ترک های جهان، به عنوان الگوی تغییر پذیرفته شد و خط آذربایجانی بر اساس خط لاتین ترکی تکوین یافت. هر چند ازبک ها خط لاتین مستقلی برای خود برگزیدند، که البته بی شباهت به لاتین ترکی نیست.

همانطور هم که خوانندگان محترم اطلاع دارند ترکیه نیز از دهه ی 20 میلادی و همزمان با استقرار نظام جمهوری در این کشور خط خود را از ترکی-عربی به لاتین تغییر داد. به لحاظ اقتصادی و فرهنگی هم جای هیچ شبهه ای نیست که ترکیه یک سروگردن از بقیه ی کشورهای آلتایی زبان بالاتر بوده و الگوی آن ها محسوب می شود. امّا نکته ی حائز اهمیت در مورد کشورهای فارسی زبان (یعنی ایران، افغانستان و تاجیکستان) این موضوع است که کشور مبدأ و الگو (به لحاظ اقتصادی، فرهنگی و تاریخی)، یعنی ایران، خطش را تغییر نداده و تنها در تاجیکستان خط فارسی-عربی به خط سیریلیک تغییر یافته است. در نتیجه مورد ایران و تاجیکستان را نمی توان با مورد کشورهای ترک زبان (ترکیه، آذربایجان، ترکمنستان و غیره) مقایسه نمود، زیرا در مورد اخیر کشور الگو، یعنی ترکیه، اتفاقاً پیش از دیگر کشورها خط خویش را تغییر داده و دیگران به نوعی دنباله رو آن بوده اند. نتیجتاً هر میزان آثار ادبی و ترجمه ی علمی که در ترکیه تولید گردد، برای ترک زبانان آذربایجان، ترکمنستان و ازبکستان نیز قابل استفاده خواهد بود. در حالی که در مورد کشورهای فارسی زبان آثار مشابه تولید شده در ایران برای خیل عظیمی از مخاطبان در تاجیکستان قابل استفاده نبوده و در خوشبینانه ترین حالت دست اندرکاران امر نشر در تاجیکستان باید آثار فارسی تولید شده در ایران را ابتدا به خط سیریلیک بازنگاری نموده و مجدداً چاپ نماید. این امر با توجه به سختی های موجود و مشکلات و موانع مالی که در تاجیکستان وجود دارد، غالباً اتفاق نمی افتد.

در نتیجه، به نظر نگارنده ی مطلب، در صورت تغییر خط زبان تاجیکی از سیریلیک به فارسی، تاجیک ها قادر به استفاده از منابع و موادّ نوشتاری و آثار تولید شده در ایران خواهند بود و بدون شک این مهم، صرف نظر از چند سالی که جایگزینی مجدد خط فارسی طول خواهد کشید، اثرات فرهنگی، علمی و نهایتاً پیشبردی و اقتصادی بسیاری در تاجیکستان بر جای خواهد گذارد.





نوع مطلب : زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : خط فارسی، خط فارسی عربی، خط سیریلیک، خط فارسی در تاجیکستان، جایگزینی خط،
لینک های مرتبط :

       نظرات
جمعه 1 شهریور 1392
خاموش نوربخش
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 03:24 ب.ظ
Wonderful blog! Do you have any tips for aspiring writers?
I'm planning to start my own site soon but I'm a little lost on everything.

Would you advise starting with a free platform like Wordpress
or go for a paid option? There are so many options out there that I'm totally overwhelmed
.. Any recommendations? Thank you!
پنجشنبه 31 فروردین 1396 01:33 ق.ظ
Thank you for another informative blog. The place else could I get that kind of info written in such a perfect approach?

I've a challenge that I am just now working
on, and I have been at the glance out for such information.
چهارشنبه 23 فروردین 1396 11:58 ب.ظ
Nice post. I learn something new and challenging on websites I stumbleupon everyday.
It will always be interesting to read articles from other writers and use a little something from other web sites.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر