تبلیغات
زبان شناس آینده - آیا زبان مادری نحوه ی تفکر شما را شکل می دهد؟
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

زبان مادری و تفکر، ارتباط زبان و اندیشه، زبان شناسی کاربردی، زبان شناسی و انسان شناسی

پیش درآمد مطلب

«در ابتدا کلمه بود، و کلمه نزد خدا بود، و کلمه خدا بود» این ها مکاشفات، یا به تعبیر اعراب مسیحی، وحیی است که بر یوحنای مُعمّد، پسرخاله ی عیسی مسیح، کشف گردید. این آیه از انجیل یوحنا اهمیت بسیاری در ادبیات و فرهنگ مغرب زمین دارد و نشان دهنده ی ژرفا و حضور همه جانبه ی «کلمه» در حیات آدمی است. حقّا که کلمه همه چیز است. آنان که حتّی برای یک بار سعی کرده باشند به «سکوت درونی» رسیده و اصطلاحاً ذهن خویش را «خاموش» کنند، می دانند که قدرت زایندگی کلمات در چه حدّ است. در آن لحظاتی که فرد به خیال خویش فکر می کند که «خاموش» شده و «ماسوی» را ردّ کرده، درست در همان لحظه متوجّه این کلمات می شود: «خیلی خوب است، دیگر حرف نمی زنم!» باری گویا آدمی را از کلمات گریزی نیست، نه در هیاهوی عالم اصغر (جهان بیرون) و نه در خلوت عالم اکبر (عالم درون). جدیدترین وجه تمایز علمی میان «انسان» و «حیوان» را قوّه ی مفهوم سازی بشر ذکر نموده اند و مفهوم هم چیزی نیست جزء همان کلمه. به قول دموقریت (دموکریتوس)، «فیلسوف خندان» و شهیر یونانی، «در دنیا تنها ناشکافتنی (اتم) هست و فضای خالی. مابقی مسائل {هر چه که نامش را بگذارید} مفهومی بیش نیست!» حقّا که در ابتدا هیچ چیز نبود و کلمه بود و بس!

دیرزمانی بود که یکی از عزیزان در باب زبان و تاثیر آن بر فرهنگ و اندیشه ی آدمی مباحثه ای با بنده داشت. به زعم ایشان پیشرفت یا پسرفت برخی فرهنگ ها و ممالک ارتباط مستقیمی با «زبان» آن ها دارد. البته این نکته به هیچ روی برای بنده قابل قبول نبود و شخصاً نحوه ی تفکر ملل را مسبب نیکبختی یا تیره بختی آنان دانسته و متعقد بودم اگر اندیشه معقول باشد، زبان به تنهایی عاملی تعیین کننده نخواهد بود. امّا از قضا دیروز مطلبی زبان شناختی را در نشریه ی نیویورک تایمز مطالعه نمودم که نظری برخلاف عقیده ی شخصی بنده را مطرح نموده و مؤید نقطه نظر عزیزی بود که پیش تر شرح ایشان رفت.

نوشتار زیر گزیده ای است منتخب از مقاله ی مزبور تحت عنوان «آیا زبانی که صحبت می کنید نحوه ی تفکر شما را شکل می دهد؟» که مورخه ی 26 اوت 2010 در نشریه ی نیویورک تایمز منتشر شده است.

 

((نخستین بار در دهه ی 40 میلادی بود که فردی به نام بنجامین لی وُرف این فرضیه را مطرح نمود که زبان های بومیان امریکا (سرخپوستان) تصوّری خاصّ از واقعیت را بر ذهن گویش وران خود تحمیل می سازند که کاملاً با تصوّر رایج در میان سفیدپوستان امریکا (که به انگلیسی یا احیاناً آلمانی، فرانسوی، ایتالیایی و دیگر السنه ی اروپایی سخن می رانند) متفاوت بوده و نتیجتاً گویش وران زبان های سرخپوستی قادر نیستند برخی از ابتدایی ترین مفاهیم، همچون جریان زمان و فرق میان اشیاء (مانند «سنگ») و اعمال (مانند «افتادن») را درک کنند. نظریه ی وُرف برای دهه ها تحسین اصحاب علم و عموم مردم را برانگیخته بود. در ظلّ همین نظریه بود که دیگرانی نیز پیدا شدند و یک عالم دعاوی خیالی را در باب نیروی شگفت انگیز زبان، مطرح ساختند. ادعاهایی مانند این که زبان های سرخپوستان امریکایی درکی شمّی و شهودی از مفهوم مطرح شده توسط انشتین در باب زمان به عنوان بعد چهارم را در ذهن گویش وران خویش جای داده اند و یا این که ماهیت دین یهود به وسیله ی ساختار صرف فعل در زبان عبری باستان مقرر شده است.

عاقبت زمانی که مسجل شد هیچ مدرک علمی در تایید دعاوی خیالی وُرف وجود ندارد، نظریه ی وی در مصاف با تلخی حقیقت و عرف حاکم بر افکار عمومی از عرش بر فرش نشست. امّا امروزه و پس از گذشت 70 سال جدیدترین تحقیقات نشان می دهد زمانی که زبان مادری را می آموزیم، پیش از هر چیز شیوه های تفکر خاصّی را اکتساب می کنیم که تجارب و دریافت ذهنی ما را به طُرُق معنادار و غالباً شگفت انگیزی شکل می دهند.

البته نظریه ی وُرف، همانطور که امروزه مسجل شده، حاوی اشتباهات فراوانی است. یکی از این اشتباهات فرض این موضوع است که زبان مادری ذهن ما را به نحوی شکل می دهد که هرگز قادر به دریافت و فکر کردن به برخی از مفاهیم نباشیم.

از آن جا که تا زمان حاضر هیچ مدرکی دالّ بر ممانعت یک زبان از تفکر گویش ورانش به موضوعی خاصّ، به دست نیامده است؛ باید از منظری کاملاً متفاوت به قضیه بنگریم تا به درستی دریابیم که زبان مادری چگونه درک ما از جهان اطراف مان را شکل می دهد. پنجاه سال پیش رومان یاکوبسون (زبان شناس امریکایی روسی الاصل مشهور) تفاوتی حیاتی میان زبان های بشری را در کلام نغز پیش رو مطرح نمود: «زبان ها ذاتاً در آن چه که باید به مخاطب برسانند متفاوتند، اما در آن چه ممکن است به مخاطب برسانند، خیر». این کلام نغز کلید گشایش معمای نیروی واقعی زبان مادری است: اگر زبان های مختلف به اشکال مختلفی ذهن ما را شکل می دهند بدین دلیل نیست که آن زبان ها ما را قادر به تفکر درباره ی موضوعی خاصّ می نمایند، بلکه به دلیل افکاری است که زبان مادری عرفاً ما را مجاب به اندیشیدن به آن ها می کند.

برای مثال به این جمله دقت نمایید: «دیشب را پیش همسایه ام بودم.» اگر این جمله در زبان انگلیسی {یا مثلاً زبان فارسی .م} گفته شود ممکن است طرف مقابل کنجکاو شود که این همسایه مونث بوده یا مذکر؟ که البته گوینده می تواند بسیار مودبانه به طرف مقابل بفهماند که این موضوع دخلی به وی ندارد. امّا اگر همین واژه در زبان آلمانی (یا فرانسوی و هر زبان دیگری که تمایز جنسی میان اسامی وجود دارد) گفته می شد، گوینده دیگر از نعمت مبهم گویی انگلیسی {یا فارسی و هر زبان دیگری که جنسیت اسامی را از هم تمیز نمی دهد .م} برخوردار نبوده و به حکم جبر گرامر زبان آلمانی مجبور بود برای واژه ی «همسایه» یکی از دو کلمه ی «ناخبار» یا «ناخبارین» را انتخاب نماید {که به ترتیب به معنی همسایه ی مذکر و همسایه ی مونث می باشند .م}. چنین زبان هایی گوینده را مجبور می سازند تا جنسیت مصاحب و دوست خود را آشکار سازد، خواه گوینده از ابراز این موضوع خرسند باشد خواه خیر. این موضوع بدان معنی نیست که گویش وران انگلیسی نمی توانند به جنسیت دوستان، میزبانان یا معاشران مخاطب خویش فکر کنند، بلکه صرفاً بدین معنی است که آن ها نیازی به توجه به  جنسیت افراد مزبور ندارند؛ درست بر خلاف گویش وران آلمانی که مجبورند هر بار که در مورد هر فردی می شنوند جنسیت وی را نیز مد نظر قرار دهند.

در مثالی دیگر می بینیم که در زبان انگلیسی {و همچنین فارسی .م} زمان انجام عمل باید مشخص گردد. مثلاً فرد می گوید «شام می خوردم» یا «شام خوردم» یا «شام خورده بودم» و غیره. در حالی که، از سوی دیگر، در زبان چینی می توان با یک فعل تمامی زمان های فوق را بیان نمود. این موضوع بدان معنی نیست که چینی ها قادر به درک زمان وقوع عمل نمی باشند، بلکه صرفاً لزومی در تعیین و فکر کردن به زمان انجام فعل در زبان چینی نیست.

در حالی که زبان مادری می تواند گویش ور را عادتاً به تفکر در مورد موضوعاتی خاصّ مجاب نماید، فرد گویش ور دستخوش تجارب ادراکی می شود که گویش وران دیگر زبان ها ممکن است هرگز آن ها را تجربه نکنند. از آن جا که عادت های کلامی مزبور از سنین خردسالی، هم زمان با یادگیری زبان مادری، در ذهن فرد پرورش می یابد؛ تبدیل چنین عادات کلامی به عاداتی ذهنی که به فراسوی خودِ زبان رسیده و می توانند تجارب، برداشت های ذهنی، تداعیات، احساسات، خاطرات و گرایش های فرد در تعامل با جهان را تحت تاثیر قرار دهند؛ امری عادی می باشد.

 

شواهدی عملی از تاثیر زبان بر نحوه ی تفکر

بار دیگر باز می گردیم به مثال تمایز جنسیتی اسامی در زبان هایی مانند فرانسوی، آلمانی یا روسی. در این زبان ها فرد نه تنها مجبور به تعیین جنسیت افراد، مثلاً همسایه اش، می باشد بلکه باید مفاهیم و موضوعات ذهنی را نیز به صورتی اصطلاحاً هردمبیل، جنسیت بخشی نمایند. هردمبیلی این امر بدین جهت است که مثلاً کسی نمی داند آخر کجای «ریشِ یک مرد فرانسوی» مونث است که آن را با علامت تأنیث به صورت «لا بار(ب)» ذکر می کنند. یا این که چرا آب در زبان روسی مونث است و وقتی آدم یک کیسه ی چای تی بَگ را به درون لیوانی از آب جوش فرو می کند این آب مذکر می گردد؟ {اشاره به مذکر بودن واژه ی معادل چای در زبان روسی .م}. مارک تواین، نویسنده ی شهیر امریکایی، وجود چنین تمایزات جنسیتی در برخی زبان ها را اسف بار خوانده و در نکوهش نامه ای تحت عنوان «زبان ترسناک آلمانی» از عباراتی چون «شلغم های مونث» و «دوشیزگان خنثی» استفاده نمود {اشاره ای طنزگونه به علائم جنسیتی این اسامی در زبان آلمانی}.

تحقیقات اخیر نشان داده است که جنسیت در زبان می تواند ذهن گویش وران را در زمینه ی تداعیاتی که از اشیاء پیرامون خویش دارند، شکل دهد. روانشناسان در دهه ی 90 میلادی پژوهشی را در مورد گویش وران آلمانی و اسپانیایی به مرحله ی اجرا در آوردند. نظام جنسیت اسامی در هر دو زبان مزبور وجود دارد امّا در موارد متعددی مخالف همدیگر می باشند. برای مثال واژه ی «دی بریوکه» در آلمانی، به معنی «پُل»، مونث است در حالی که معادل آن در اسپانیایی، یعنی «اِل پوئِنته»، مذکر می باشد. گویش وران اسپانیایی اذعان داشته بودند که واژه ای مانند «پل» برای آن ها مفهومی «مردانه» داشته و نمادی است از استحکام و قدرت، حال آن که آلمانی زبانان «پل» را تداعی گر ظرافت و نحیف بودن می پنداشتند. دقیقاً برعکس همین موضوع در مورد مفهوم «کوه» صادق بود که در آلمانی مذکر می باشد ولی در اسپانیایی مونث است.         

در آزمایشی متفاوت از گویش وران اسپانیایی و فرانسوی خواسته شده بود تا به جای اشیاء بی جان صحبت نمایند. زمانی که تصویر چنگال به فرانسوی زبانان نشان داده شد، اکثراً خواستند با لحنی زنانه به جای چنگال صحبت کنند زیرا واژه ی «لا فورشِت» در فرانسوی مونث است؛ حال آن که اسپانیایی زبانان در موقعیتی مشابه لحنی مردانه به خود گرفتند تا به جای چنگال، یا «ال تِنِدور» که در اسپانیایی واژه ای مذکر است، صحبت کنند. جدیدترین تحقیقات روانشناختی در این زمینه حاکی از آن است که زبان های دارای جنسیت چنان تاثیری بر ذهن گویش وران شان می گذارند که نهایتاً روند به خاطر سپردن برخی مفاهیم یا موضوعات، به جهت مذکر یا مونث بودن آن ها، با اخلال مواجه می شود.

حال این سؤال مطرح می شود که آیا مونث یا مذکر بودن «پل» در زبان آلمانی و اسپانیایی، تاثیری بر طراحی پل در کشورهای آلمانی زبان و اسپانیایی زبان  گذارده است؟ آیا این تمایزات اسامی به لحاظ جنسیتی تاثیری بر ذائقه، سلیقه، عادات یا ترجیحات افراد در کشورهای مزبور گذارده است؟ بنا بر آن چه که فعلاً می دانیم پاسخ به پرسش های مذکور صرفاً در آزمایشگاه های روانشناختی میسر نخواهد بود و نیاز به تحقیقاتی گسترده تر در زمینه ی ارتباط این وجه از زبان با طراحی محصول می باشد. امّا با عطف به نتایج حاصله از آزمایش های پیشین می توان به ضرس قاطع گفت که اگر تمایز جنسیتی تاثیری برای طراحی محصول در این فرهنگ ها نگذاشته باشد جای بسی تعجب خواهد بود.

یکی از مشهودترین اثرات زبان مادری بر زندگی روزمره نحوه ی جهت یابی است. برای مثال فردی نشانی منزلش را اینگونه بیان می دارد: «بعد از چراغ راهنمایی، اولین بریدگی سمت چپ، سپس دومین بریدگی سمت راست، بعد خانه ای سفیدرنگ را خواهید دید که در منزل ما در سمت راست تان واقع شده است.» امّا روی کاغذ می توان این چنین نیز آدرس داد: «بعد از چراغ راهنمایی، به سمت شمال، سپس در دومین تقاطع به سمت شرق، سپس درست در سمت جنوب خود خانه ای سفیدرنگ را خواهید دید که درب منزل ما در ضلع جنوبی آن واقع شده است.» هر دو نشانی، یک آدرس را مشخص می کنند اما با استفاده از دو نظام جهت یابی متفاوت. اولین نظام، که برای گویش وران بسیاری از زبان های ساده ترین نیز می باشد، نظام خودمحور نام دارد که در قالب آن به جای استفاده از جهت های جغرافیایی (که با گردش و چرخش ما تغییر نمی یابند) خود شخص، مخصوصاً دست راست و چپ او، مبنای جهت دهی قرار می گیرد. البته در محل هایی که فضای باز باشد معمولاً ترجیح بر استفاده از جهت های جغرافیایی است، مانند کوهنوردی.

اما در یکی از زبان های بومی و دورافتاده ی استرالیایی، به نام گوگو یمیتیر، که در شمال ایالت کوینزلند استرالیا گویش می شود، در کمال تعجب در می یابیم چیزی که در بقیه ی زبان ها «طبیعی» تلقی می شود، اصلاً در این زبان وجود خارجی ندارد. طبق تحقیقات جان هاویلند انسان شناس و بعدها استیفن لوینسون زبان شناس در زبان گوگو یمیتیر عباراتی از قبیل «راست»، «چپ»، «جلو» یا «عقب» برای تعیین موقعیت اشیاء به کار نمی رود و در عوض از جهت های جغرافیایی استفاده می شود. برای مثال یک گویش ور گوگو یمیتیر به جای آن که به فردی در داخل خودرو بگوید «کمی برو آن طرف تر» تا جا برای نشستن وی فراهم شود، از جمله ی پیش رو استفاده خواهد کرد: «کمی به سمت جنوب برو». یا اگر همین فرد چیزی در منزل جاگذاشته باشد محل آن را این گونه معرفی خواهد نمود: «روی گوشه ی جنوبی میزِ غربی آن را جاگذاشته ام». گویش وران این زبان حتی در هنگام تعامل با صفحات نمایش، مانند صفحه ی تلویزیون، نیز از همین رویه استفاده می کنند. مثلاً اگر تلویزیونی در سمت شمال قرار داشته باشد و فردی روی صفحه ی تلویزیون ظاهر شود که دارد به دوربین نزدیک می شود، گویش وران این زبان بومی استرالیایی خواهند گفت: «آن فرد دارد از سمت شمال می آید».

پس از آشکار شدن وضع فوق الذکر در زبان گوگو یمیتیر تحقیقات گسترده ای در مورد دیگر زبان ها نیز صورت گرفته و معلوم شد که این زبان بومی استرالیایی تنها زبان غیرمتعارف در این میان نبوده و زبان های عمدتاً بومی متعددی از جزایر پلینزی گرفته تا مکزیک و از نامیبیا در آفریقا گرفته تا جزیره ی بالی در اندونزی، نظام جهت یابی مشابهی را دارا می باشند.

همانطور که مشخص است زبان های مادری نحوه ی درک افراد از جهت و فضا را عمیقاً تحت تاثیر می گذارند. امّا این بدان معنی نیست که برای مثال در زبان هایی که صرفاً از جهت های جغرافیایی استفاده می شود، مفهوم «پشت» یا «جلو» برای گویش وران شان قابل درک نخواهد بود. بلکه این وضع تنها نشان گر ادراکی است که زبان بر ذهن گویش ور تحمیل نموده و برای او به ارمغان می آورد نه قابلیت ذهنی گویش وران.

زبان مادری دیگر در چه زمینه هایی برداشت ما از واقعیت را متاثر می سازد؟ جدیدترین تحقیقات حاکی از آن بوده که ما در موارد مشخصی رنگ ها را از دریچه ی دوربین زبان مادری مان می بینیم. بنا بر این پژوهش ها اختلافات شدیدی میان برداشت زبان ها از طیف های نور مرئی وجود دارد. برای مثال آبی و سبز در زبان انگلیسی دو رنگ متفاوت محسوب می شوند حال آن که در برخی زبان ها این دو رنگ طیف های یک رنگ واحد به شمار می روند. حتّی زبان مادری می تواند منجر به تشخیص و احیاناً اغراق در میزان تفاوت میان رنگ ها در مغز آدمی شود. شاید بسیار احمقانه به نظر برسد اما تحقیقات مزبور نشان می دهد که تجربه ی فرد از مشاهده ی آثار مارک شاگال {نقاش روس ساکن فرانسه .م} عملاً تا حدّی به زبان مادری آن فرد بستگی دارد.

سال هاست که مدعیانی در مغرب زمین زبان مادری را «محبسی» خوانده اند که قابلیت های بشر در تعقل و خردورزی را محدود می سازد. اما زمانی که بی دلیل بودن این دعاوی اثبات گردید مشخص شد که تمامی ابناء بشر اساساً به یک اندازه قابلیت تعقل و تفکر را دارا هستند. نهایتاً باید ببینیم روزانه چه میزان از تصمیمات مان در زندگی را بر اساس منطق استقرایی {به روش علمی .م} اتخاذ کرده و چه میزان را بر اساس احساسات، شمّ، عواطف، هوس یا مهارت های عملی مان اتخاذ می کنیم؟ عادات ذهنی که زبان و فرهنگ مان از کودکی در ذهن ما پرورش می دهند رویکرد ما نسبت به جهان پیرامون و واکنش های عاطفی مان به اشیائی که با آن ها سروکار داریم را شکل داده و عواقب این موضوع احتمالاً فراتر از آن چیزی باشد که تاکنون در تحقیقات فوق الذکر نشان داده شده است. زبان مادری به احتمال قرین به یقین تاثیری ژرف بر عقاید، ارزش ها و جهان بینی های ما بر جای می گذارند.

«گای دویچر» پژوهشگر افتخاری مدرسه ی زبان، زبان شناسی و فرهنگ دانشگاه منچستر می باشد. کتاب جدید ایشان «از چشم زبان: چرا شکل جهان در زبان های دیگر متفاوت است؟» نام داشته و مقاله ی حاضر نیز برگرفته از همین کتاب است که در ماه اوت سال 2010 میلادی توسط انتشارات «متروپولیتن بوکز» به طبع رسیده است.))


?Does Your Language Shape How You Think


در زبان انگلیسی اصطلاحی وجود دارد مبنی بر «حواست باشد دلت چه چیزی می خواهد». این عبارت بر اساس فرضیه ای است که طبق آن آدمی هر چیزی را که از ته دل بخواهد می تواند به دست آورد، در نتیجه باید حواس مان باشد چه چیزی را آرزو می کنیم. اکنون با عطف به مقاله ی فوق فکر کنم باید از این به بعد به این موضوع هم حواس مان باشد که به چه زبانی با خودمان صحبت می کنیم!


منبع: نشریه ی نیویورک تایمز (پیوند مربوطه ذیلاً در بخش لینک های مرتبط قید شده است)

برگردان فارسی: خاموش نوربخش





نوع مطلب : ترجمه، زبان شناسی، 
برچسب ها : تاثیر زبان بر ذهن، زبان و تفکر، زبان شناسی کاربردی، زبان شناسی و طراحی صنعتی، زبان و فرهنگ، برداشت های ذهنی،
لینک های مرتبط : اصل مقاله به زبان انگلیسی در تارنمای نیویورک تایمز،

       نظرات
شنبه 2 شهریور 1392
خاموش نوربخش
شنبه 2 شهریور 1398 09:41 ق.ظ
Hmm is anyone else having problems with the pictures on this blog loading?
I'm trying to figure out if its a problem on my end
or if it's the blog. Any suggestions would be greatly appreciated.
شنبه 2 شهریور 1398 04:02 ق.ظ
I could not resist commenting. Exceptionally well written!
یکشنبه 27 مرداد 1398 04:54 ق.ظ
Good post. I learn something totally new and challenging on websites I stumbleupon on a daily basis.
It will always be helpful to read content from other writers and use a little something from other sites.
پنجشنبه 17 مرداد 1398 08:12 ب.ظ
Excellent beat ! I would like to apprentice while you amend your website, how could i
subscribe for a weblog website? The account aided me a appropriate deal.
I were tiny bit acquainted of this your broadcast
offered shiny clear idea
پنجشنبه 17 مرداد 1398 12:07 ق.ظ
Asking questions are really fastidious thing if you are not understanding anything fully,
except this article gives pleasant understanding yet.
یکشنبه 13 مرداد 1398 10:55 ب.ظ
I have fun with, result in I found just what I used to be taking a look for.
You have ended my four day lengthy hunt! God Bless you man. Have a nice day.
Bye
سه شنبه 8 مرداد 1398 05:10 ب.ظ
These are actually enormous ideas in about blogging.

You have touched some good things here. Any way keep up wrinting.
جمعه 4 مرداد 1398 10:00 ب.ظ
I'm gone to say to my little brother, that he should also go to see this
website on regular basis to take updated from latest reports.
جمعه 4 مرداد 1398 01:06 ب.ظ
These are in fact fantastic ideas in concerning blogging.
You have touched some good things here. Any way keep up wrinting.
پنجشنبه 3 مرداد 1398 08:18 ب.ظ
In this posting, we will examine which usually management endows with the most effective upshot.
Take place weird.
When a male member is very moreover little occurs inside the discrimination on the beholder.

The very fact ensues that ladies always deem a larger
male organ to become new lovely as well as males atmosphere further man. In vogue concrete do – that is to
say. at some point in masculinity – even a smaller penis is
present adequate for you to satisfy the associate.
Instead, false surgical procedures controls put on trial in the direction of block the muscles
with the intention of support the male organ fixed on the pubic cuboid.
That action triggers the dip male member on the way to reduce deeper on the contrary
won't really increase your entire male organ. If the male member ensues let fall, the
item might stare superior, nevertheless it will been alive minus
calm for the period of sexual intercourse.
Many eating health supplement spread nitric oxide direct
this sort of while L-citrulline before L-arginine, which can certainly recover blood stream on the penis.
While this can increase the creation next help it become longer as well as thicker,
it doesn't in actual fact raise the extent in the penis.
دوشنبه 3 تیر 1398 08:38 ب.ظ
When someone writes an paragraph he/she keeps the idea of a user in his/her mind that how a user can be aware of it.
So that's why this piece of writing is perfect. Thanks!
سه شنبه 31 اردیبهشت 1398 06:54 ق.ظ
I'm really enjoying the theme/design of your blog.
Do you ever run into any web browser compatibility problems?

A small number of my blog visitors have complained about my website not
working correctly in Explorer but looks great in Safari.

Do you have any tips to help fix this issue?
دوشنبه 30 اردیبهشت 1398 09:16 ق.ظ
Link exchange is nothing else but it is only placing the other person's webpage link
on your page at suitable place and other person will also do similar for
you.
یکشنبه 29 اردیبهشت 1398 03:59 ب.ظ
I all the time used to read post in news papers but now as
I am a user of web therefore from now I am using net for articles or reviews, thanks
to web.
چهارشنبه 25 اردیبهشت 1398 02:35 ق.ظ
Hello there, I discovered your site via Google while looking for
a related topic, your web site came up, it looks
good. I've bookmarked it in my google bookmarks.
Hi there, simply changed into aware of your weblog via Google, and located that it is truly informative.
I am gonna watch out for brussels. I will appreciate if you
continue this in future. Numerous folks can be benefited from your writing.
Cheers!
شنبه 17 فروردین 1398 06:23 ق.ظ
This design is steller! You definitely know how to keep a reader amused.
Between your wit and your videos, I was almost moved to start my own blog (well, almost...HaHa!)
Wonderful job. I really enjoyed what you had to say, and more
than that, how you presented it. Too cool!
پنجشنبه 15 فروردین 1398 01:51 ب.ظ
nnnn
یکشنبه 28 بهمن 1397 04:31 ب.ظ
Thanks very interesting blog!
سه شنبه 25 دی 1397 05:09 ب.ظ
Fastidious answer back in return of this question with solid arguments
and telling the whole thing about that.
شنبه 22 دی 1397 03:48 ب.ظ
кредит на карту в украине
оформить кредит онлайн
онлайн кредит на банковскую карту
кредиты онлайн на карту украина
он лайн кредит
جمعه 21 دی 1397 11:24 ق.ظ
You should take part in a contest for one of the best sites on the web.
I'm going to recommend this blog!
سه شنبه 18 دی 1397 12:02 ب.ظ
This is my first time pay a quick visit at here and i am really happy to read all at alone place.
دوشنبه 17 دی 1397 12:07 ب.ظ
I am not sure where you're getting your info, but good topic.
I needs to spend some time learning much more or understanding more.
Thanks for excellent info I was looking for this
info for my mission.
سه شنبه 4 دی 1397 03:03 ب.ظ
I'm considering a picket privacy fence.
دوشنبه 3 دی 1397 11:32 ب.ظ
Cool blog! Is your theme custom made or did you
download it from somewhere? A theme like yours with
a few simple adjustements would really make my blog stand out.
Please let me know where you got your design. Thanks
یکشنبه 25 آذر 1397 10:22 ب.ظ
Hi everyone, it's my first pay a visit at this web site, and
paragraph is truly fruitful in support of me, keep up posting such posts.
یکشنبه 25 آذر 1397 05:03 ق.ظ
This post is truly a pleasant one it assists new
net users, who are wishing for blogging.
پنجشنبه 12 مهر 1397 07:02 ق.ظ
Some schools make this a two-stage process.
دوشنبه 25 تیر 1397 05:29 ق.ظ
Time — Washing home windows is a time-consuming activity.
سه شنبه 15 خرداد 1397 03:11 ب.ظ
резинки для фітнесу львів центр
лента еспандер
фитнэс резинки киев
фитнес резинка купить украина
aфитнес резинки купить онлайн украина
резинки для фитнеса с петлями
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30