تبلیغات
زبان شناس آینده - نگاهی به زبان تالشی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

زبان تالشی، زبان های حاشیه ی خزر، مقایسه ی گیلکی، مازنی و تالشی، ارتباط تالشی و زبان های باستانی ایرانی، آیا تالشی یک زبان است؟

زبان تالشی یکی از اصیل ترین زبان های ایرانی دسته ی شمال غربی به شمار می رود. تأکید بر اصالت این زبان از آن روست که بسیاری از خصایص م مشخصات زبان های ایرانی شمال غربی به خوبی در تالشی حفظ گردیده است. نتیجتاً تالشی در قیاس با دیگر زبان های ایرانی مجاورش، خاصّه گیلکی و مازنی، اصالت شمال غربی خویش را بهتر حفظ نموده است. هر چند به زعم نگارنده ی مطلب این امر به سبب ارتباط نزدیک تر زبان های اخیر، گیلکی و مازنی، با مراکز فرهنگی فارسی زبان بوده است. بدین ترتیب هر چه میزان نفوذ فرهنگی در منطقه ای از ایران بیشتر بوده باشد، نتیجتاً میزان تاثیرگذاری زبان فارسی نیز در آن منطقه بیشتر بوده و قاعدتاً زبان محلی آن جا دستخوش تغییر شده و از اصل خویش دور گردیده است.

برای مثال به همین دلیل است که شاید اصیل ترین زبان های ایرانی نوین حال حاضر جهان را بتوان به جرأت زبان منطقه ی اُستیا (در قفقازیه) و نورستان (در رشته کوه های پامیر در مرز افغانستان، پاکستان و چین) نامید. از آن جا که اُستی ها تقریباً از پیش از اسلام و از زمان پارتیان بدین سو ارتباط خویش با سرزمین ایران را از دست داده اند و بعدها هم با ورود مسیحیت به این آیین گرویده اند نتیجتاً می توان گفت اُستیایی هیچ تاثیری از زبان فارسی نگرفته است. زبان نورستانی، موسوم به «وَخی»، نیز به این دلیل از گزند دیگر زبان ها مصون مانده است که مردم این ناحیه به دلیل دورافتاده بودن و صعب العبور بودن کوهستان پامیر تا همین 200 سال پیش اسلام نیاورده بودند و مردم محلی افغان نیز که همگی مسلمانند با این طایفه وصلت و مراوده ای نداشته و حتّی سرزمین شان را «کافرستان» می خوانند. بعدها یکی از علمای افغان عزم خویش را جزم نموده و به تبلیغ اسلام در این ناحیه مبادرت می ورزد و نهایتاً در دو قرن گذشته مردم ناحیه ی مزبور نیز رفته رفته به سلام گرویده و از آن پس افغان ها نیز نام این منطقه را «نورستان» می گذارند، با این وجود زبان این مردم کماکان بسیار دست نخورده مانده و تحولات اصیل زبان شناختی خویش را حفظ نموده است.

باری از زبان های استی و وخی که بگذریم، تالشی را می توان بدون شک اصیل ترین زبان ایرانی حاشیه ی دریای خزر نامید. یکی از ویژگی های جالب زبان تالشی حفظ «هو-» ایرانی باستانی به صورت «ه» در تالشی شمالی است:

تالشی شمالی: هو(لا)

تالشی جنوبی: خا(لا)

مازنی: خاخِر

اوستایی: هوَه (خواهر)

دیگر وجه تمایز تالشی با گیلکی و مازنی این است که «ج» باستانی در برخی موارد در تالشی به صورت «ژ» حفظ شده است:

تالشی: ژن (تنها استثناء به نظر می رسد تالشی ماسوله ای «یِن» باشد که محتملاً وام واژه ای تاتی بوده و تالشی اصیل نیست)

گیلکی/مازنی: زن («وام واژه ای فارسی)

اوستایی: جَنَه (زن)

حفظ «سپـ» آغازین باستانی در تالشی کاملاً مشهود است:

تالشی: اسپه/سبه

گیلکی/مازنی: سَگ («وام واژه ای فارسی)

زبان مادی: سپَکَه (به استناد مستندات مندرج در تاریخ هرودت)

حفظ «ز» ایرانی شمال غربی در تالشی بر خلاف وام واژه های فارسی با «د»:

تالشی: زونـ

گیلکی/مازنی: دونـ («وام واژه ای فارسی)

اوستایی: زَنـ (ریشه ی مضارع دانستن)

حفظ ضمایر باستانی ایرانی شمال غربی در تالشی:

تالشی جنوبی: اَز

تالشی شمالی: آز

گیلکی: مِن

مازنی: مهِ

اوستایی: اَزمـ (ضمیر اوّل شخص «من»)

از دست دادن «ش» باستانی و جایگزینی آن با «س» جنوب غربی، مانند دیگر زبان های خزری:

تالشی شمالی: هِرس

تالشی جنوبی: خرس

مازنی: اَ(ر)س

اوستایی: اَرشَه (خرس)

زازایی و هورامی: هَشهَ (حفظ «ش» باستانی)

حفظ «س» باستانی در تالشی، بر خلاف «ه» وارداتی از فارسی در دیگر زبان های خزری:

تالشی: آسن/اوسون

گیلکی/مازنی: آهن («وام واژه ی فارسی)

ایرانی باستان: اَفسینه (آهن)

حفظ ریشه ی شمال غربی ایرانی برای واژه ی «شیر» (خوراکی) در تالشی:

تالشی: شِت

گیلکی/مازنی: شیر (وام واژه ی فارسی)

پارتی: شیفت

اوستایی: خشویپته (شیرِ خوراکی)

عدم حفظ «ی» ایرانی باستان در تالشی، مانند دیگر زبان های خزری:

تالشی شمالی: یَو («جَو)

تالشی جنوبی: ژهَ/یهَ/جهَ

گیلکی/مازنی: جو

اوستایی: یهَ وهَ (جو- از غلّات خوراکی)

حفظ ریشه ی باستانی شمال غربی ایرانی برای فعل «گفتن»، بر خلاف ریشه ی فارسی باستان که وارد دیگر زبان های خزری شده است:

تالشی: واتـ

گیلکی: گونـ

مازنی: بَوتـ / بَگوتـ

اوستایی: واختـ

فارسی باستان: گَوپتـ





نوع مطلب : زبان شناسی، زبان های ایرانی، گویش شناسی، 
برچسب ها : زبان تالشی، آیا تالشی زبان است، ارتباط تالشی با گیلکی و مازندرانی، Talysh language، Talysh linguistics، Talysh and Avestan، Caspian languages،
لینک های مرتبط :

       نظرات
چهارشنبه 6 شهریور 1392
خاموش نوربخش
شنبه 14 مرداد 1396 08:24 ق.ظ
I got this web site from my friend who shared with me on the topic of
this web page and now this time I am browsing this web page and reading very
informative content at this time.
جمعه 9 اسفند 1392 04:25 ق.ظ
با سلام،
حداقل سه گونه گیلكی و با احتساب مازندرانی چهار گونه گیلكی وجود دارد. گیلكی غرب گیلان شامل: رشت، انزلی، فومن، صومعه سرا، رض.انشهر و ... گیلكی شرق گیلان شامل: لاهیجان، لنگرود و شهر رودسر گالشی یا دیلمی شامل: سیاهكل، بخشهایی از رودبار، دیلمان، اشكور، املش، مناطق كوهپایه ای شرق گیلان، رامسر،تنكابن، چالوس،الموت و طالقان و نهایتا مازندرانی كه از نوشهر تا گرگان و از آن طرف تا دماوند و شهمیرزاد را شامل می شود. خواهشمند است ضمن تفكیك موارد یاد شده در صورت امكان در خصوص ارتباط آنها با یكدیگر و با دیگر زبانها مطالبی را منتشر نمایید.
شنبه 9 شهریور 1392 03:04 ب.ظ
برای مشاهده برخی مطالب منتشر شده از این وبلاگ در سایت الله مزار روی لینک موجود در همین نظر کلیک کنید

با سپاس
خاموش نوربخش :سپاس فراوان از حسن نظرتان. باعث افتخار بنده می باشد.
جمعه 8 شهریور 1392 11:19 ق.ظ
واژگان زبان تالشی استان اردبیل عنبران نابترند
خاموش نوربخش :با سلام؛ ممنون از حضورتون. درسته هر چه که گویشی ایزوله تر باشه اصیل تر خواهد بود.

بسیار سپاس گذار می شم اگر برخی از این واژگان رو برای من قید کنید.
پنجشنبه 7 شهریور 1392 03:24 ب.ظ
سلام
نوشته ی خوب و جالبی بود.مخصوصا بابت مقایسه
بسیار سپاس
خاموش نوربخش :با سلام؛ ممنون از لطف تون. باعث خرسندی بود.
پاینده باشین.
چهارشنبه 6 شهریور 1392 07:15 ب.ظ

چهارشنبه 6 شهریور 1392 07:14 ب.ظ
تعدادی لغات تالشی - منطقه آستارا - شمال تالش ...

زوئه = پسر
کِلَه = دختر
بوئه = برادر
هووَه = خواهر
ژِن = زن
مِرد = مَرد
اَستَه = استخوان
چوک = خوب
بژی = زنده
بژی یویش = زنده باشی

و ...
چهارشنبه 6 شهریور 1392 07:12 ب.ظ
درود ... بسیار جالب و خوب ...

در صورت تمایل می توانید از لغات متعددی که در آرشیو وبلاگ بنده وجود دارد استفاده کنید ..
لغات اوستایی - پهلویی - تالشی - تاتی و ...

بِژی یویش = زنده باشی
خاموش نوربخش :با سلام؛ ممنون از حسن نظرتون. حتماً از واژگان ارسالی شما هم استفاده خواهم کرد.
بژی یویش.
چهارشنبه 6 شهریور 1392 04:24 ب.ظ

سلام
ممنون از دعوتتون
همیشه از خواندن مطالبی درباره زبان لذت بردم.
اما بیشتر وقت من صرف خواندن پستهای مربوط به زبان کردی شد.
ممنون از مطالب مفیدتون
خاموش نوربخش :سلام؛ ممنون از حضورتون.
در باب زبان کردی باز هم مطالبی ارسال می کنم. البته الان مشغول نگارش مقاله ای درباره ی زبان کردی هستم که برای چاپ اون در نشریات معتبر زبان شناسی باید دقت فراوانی به خرج بدم و برخی از مطالب اصلیش نباید پیش از چاپ در جایی منتشر بشه، به همین دلیل ضرب آهنگ ارسال مطالب کردی ممکنه کند شده باشد.
باز هم ممنون از حسن نظرتون.
چهارشنبه 6 شهریور 1392 01:40 ب.ظ
سلام، ممنون از این مطلب زیبا، که البته با مطالعه کتاب اوستا از جلیل دوستخواه و یا حتی نسخه های به پهلوی قرابت این زبان (تالشی) با پهلوی و اوستایی و ریشه ی بسیاری از کلمات آشکار می شود. به هر حال از این نوشتار شما که وجه مقایسه ای بودن آن بسیار سودمند است، سپاسگزارم.و این که واژه هارا در گیلکی و مازنی هم نوشتید.
خواهشی که دارم این است اگر امکان دارد کتاب هایی در باب زبان شناسی و ریشه کلمات و هرچه که فکر می کنید در این باب مفید است قید بفرمایید.
خاموش نوربخش : با سلام؛ سپاس فراوان از حسن توجه شما. بله مقایسه ی تالشی با دیگر زبان های حاشیه ی جنوبی خزر در شناخت هر چه بهتر آن ها مفید خواهد بود.

بهترین منبع اینترنتی برای ریشه شناسی (اتیمولوژی) واژگان زبان انگلیسی تارنمای ذیل می باشد:
etymonline.org
امّا از قرار معلوم شاید اندکی، در موارد بسیار کم، تردید در صحت مطالب آن یافت گردد (البته بنده به چنین موردی بر نخوردم، به نقل از پروفسور فرانسوا دوبلوا-از استادان دانشگاه کمبریج ذکر کردم). در تارنمای مزبور برخی معادل های اوستایی و سانسکریت هم ذکر شده و خالی از لطف نیست.

امّا برای ریشه شناسی واژگان ایرانی این دو کتاب در اینترنت به صورت پی دی اف موجود می باشد: http://archive.org/details/AnEtymologicalDictionaryOfPersianEnglishAndOtherIndo-europeanLanguages

http://archive.org/details/grundrissderneu00horngoog

http://archive.org/details/Morgenstierne

این دو کتاب آخر مخصوصاً حاوی اطلاعات مفیدی بوده و می توانید به سهولت آن ها را دانلود نمایید. در باب کتاب های ملموس نیز بنده معمولاً به «بررسی ریشه شناختی فعل های زبان پهلوی» مراجعه می کنم. نسخه ی آنلاین این کتاب متاسفانه وجود ندارد.

همواره پاینده باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر