تبلیغات
زبان شناس آینده - نگاهی به زبان کردی هورامی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

زبان هورامی، یا اورامی، در منطقه ای موسوم به اورامانات واقع در کردستان گویش می شود. تمامی گویش وران این زبان کُرد بوده و عمدتاً مسلمان می باشند. هورامی را به لحاظ زبان شناختی می توان گونه ای گورانی دانست. زبان گورانی سالیان مدید به عنوان زبان ادبی منطقه ی جنوب کردستان به کار می رفت.

منشاء زبان هورامی، و گورانی، زبان پارتی می باشد. در سال های پیش از آغاز سلسله ی ساسانی و اواخر دوره ی پارتی گونه ای از زبان پارتی در منطقه ی مرکزی و شمال غربی ایران رایج می گردد که حکم زبان رسمی این ناحیه را داشته است. به مرور زبان کردهای مناطقی از کرمانشاهان امروزی گونه ای بومی از این واریانت پارتی را تکوین می بخشند که بدل به زبان محلّی این ناحیه می گردد و بعدها به مرور زبان به صورت گورانی و هورامی ظهور می یابد.

زبان هورامی از منظر زبان شناختی در دسته ی زبان های شمال غربی ایرانی قرار دارد و به همراه زازایی تنها بازماندگان مستقیم پارتی محسوب می شود. عمده ترین وجه تمایز میان گروه پارتیک (پارتی، هورامی و زازایی) با دیگر زبان های ایرانی شمال غربی (من جمله کرمانجی) ذیلاً قید شده است:

(نکته-عبارت «کِرمانجی» اصطلاحی است که به زبان قاطبه ی کردها داده می شود. این زبان دارای سه گویش اصلی، یعنی کورمانجی یا کرمانجی شمالی، سورانی یا کرمانجی مرکزی و کرماژی یا کرمانجی جنوبی می باشد. از آن جا که اکثر کردها به زبان کرمانجی صحبت می کنند معمولاً در متون علمی این زبان را «کُردی» می خوانند، امّا از آن جا که کردها به جز این زبان به دو زبان دیگر، یعنی هورامی و زازایی، نیز تکلّم می کنند نتیجتاً ترجیح نگارنده بر آن است تا در این مقاله به جای کردی از عبارت «کرمانجی» استفاده شود)

تحول «هوـ» آغازین باستانی به «وخـ» در پارتی و «وـ» در هورامی و زازایی:

ریشه ی ماضی فعل «خوردن»

هورامی: وارد

زازایی: وه رد

پارتی: وخارد

ایرانی باستان: هوَرتـَ

کرمانجی: هوارد/خوارد

تالشی: هرد/خرد

 

ریشه ی ماضی فعل «خواندن»

هورامی: وه ند

زازایی: وه ند

پارتی: وخاند

ایرانی باستان: هوَند

کرمانجی: هوه ند/خوه ند

تالشی: هند/خند

 

ریشه ی مضارع فعل «خواستن»

هورامی: وازـ

زازایی: وازـ

پارتی: وخازـ

ایرانی باستان: هوازـ

کرمانجی: خوازـ/هوازـ

تاتی: هوازـ

 

امّا در بقیه ی موارد زبان هورامی با دیگر زبان های ایرانی شمال غربی هماهنگی کامل دارد:

حفظ «ز» شمال غربی در مقابل «د» جنوب غربی ایرانی

هورامی: زانـ

زازایی: زانـ

کرمانجی: زانـ

اوستایی: زه نـَ

در مقابل:

فارسی: دانـ (ریشه ی مضارع «دانستن»)

لری: دونـ

فارسی باستان: ده نـَ

 

هورامی: زیل

زازایی: زه ره

کرمانجی: زک

اوستایی: زردهَ

در مقابل:

فارسی: دل (قلب)

لری: دل

فارسی باستان: دردهَ

 

حفظ «س» ایرانی شمال غربی در مقابل «ه» جنوب غربی:

هورامی: ماساو

زازایی: ماسه

کرمانجی: ماسی

اوستایی: ماسیهَ

در مقابل:

فارسی: ماهی

لری: مایی

 

هورامی: وازـ

زازایی: وازـ

کرمانجی: هوازـ/خوازـ

در مقابل:

فارسی: خواهـ (ریشه ی مضارع فعل «خواستن»)

لری: خاـ

 

همچنین در برخی موارد هورامی اصیل ترین ویژگی های ایرانی شمال غربی را به نمایش می گذارد، خصوصیاتی که در دیگر زبان های ایرانی شمال غربی بعضاً به جای نمانده و وام واژه های فارسی یا عربی جای آن ها را گرفته اند:

هورامی: یه ری (عدد «سه»)

زازایی: هیری

در مقابل:

کرمانجی: سهِ (وام واژه ی فارسی)

گیلکی: سهِ (وام واژه ی فارسی)

تالشی: سهِ (وام واژه ی فارسی؛ البته در لغتنامه ای که مستشرقی اروپایی در قرن نوزدهم از تالشی تهیه نموده است واژه ی «هَی» به معنی «سه» به چشم می خورد که متاسفانه امروزه از بین رفته است. این واژه، یعنی «هَی»، نشان دهنده ی صورت اصلی عدد سه در زبان تالشی است).

 

هورامی: هه رمانه

در مقابل:

کرمانجی: فرمان/فه رمان (وام واژه از فارسی)

گیلکی: فرمان (وام واژه ی فارسی)

 

همانطور که پیداست زبان کردی هورامی از اصیل ترین زبان های ایرانی شمال غربی محسوب شده و توانسته در گذر زمان غنای خویش را حفظ نماید. هورامی، همانطور که شرح آن رفت، سالیان مدید در مقام زبان ادبی مناطق کردستان ایران و عراق مورد استعمال هنروران و ادبای این دیار بوده و بالطبع متعاقباً دارای قابلیت های ادبی و هنری وافری می باشد.





نوع مطلب : زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : کردی هورامی، هورامانی، اورامی، Hewrami Kurdish، Hewrami language، Awramani language، Awramani Kurdish،
لینک های مرتبط :

       نظرات
یکشنبه 10 شهریور 1392
خاموش نوربخش
شنبه 14 مرداد 1396 06:48 ق.ظ
Yes! Finally someone writes about foot pain during running.
چهارشنبه 23 فروردین 1396 09:23 ب.ظ
Hi! This is kind of off topic but I need some guidance from an established blog.
Is it hard to set up your own blog? I'm not very techincal but I
can figure things out pretty quick. I'm thinking about creating my own but I'm not sure where to start.
Do you have any points or suggestions? Many thanks
دوشنبه 9 فروردین 1395 12:36 ب.ظ
زبان هورامی مستقل از کردی و بسیار کهن تر از کردی و حتی فارسی است و قلت جمعیت دلیلی بر وابسته بودن نیست . ناسیونالیزم کردی بزرگترین دشمن زبان هورامی است و همانگونه که در اقلیم شمال عراق دیدیم هورامی ها جرات درخواست زبان خود را از احزاب کرد ندارند زیرا فورا با ترور و سرنیزه کردها مواحه میشوند پس الکی برای کردها هزینه نکنید و به فکر احیای زبان مادری خویش هورامی باشید
دوشنبه 25 اسفند 1393 01:17 ق.ظ
سڵام په‌ی جه‌نابی پایه‌به‌رزیت. به‌ ڕاسی فره‌ فره‌ وه‌شحاڵه‌نا به‌ بیه‌ی که‌سێوه‌ پێسه‌و جه‌نابیت که‌ به‌ شێوه‌ی ئاکادێمیک خه‌ریکێندێ هه‌رمانه‌ که‌ردێ په‌ی زوانه‌که‌یما.به‌ ڕاسی یاگێ که‌سانێ پێسه‌و شمه‌ فره‌ فره‌ هاڵیه‌نه‌. هومێڏواره‌نا فره‌ته‌ر سه‌باره‌ت به‌ زوانی هۆرامی بنویسدێ چونکوو به‌ ڕاسی هۆرامیه‌کا جه‌ نه‌زه‌ری هۆڤیه‌تیوه‌ تووشوو بوحرانی بیه‌نێ وه‌ ئی په‌رسێ ئامێنه‌ وه‌ر که‌ ئایا هۆرامی کورده‌ن؟ ئایا کورد به‌ مه‌عناو زوانین یا به‌ مه‌عناو هۆڤیه‌تی؟ ئایا ...؟ هیواداره‌نا ئینه‌مانه‌ فره‌ته‌ر په‌ی ڕۆشنوه‌ که‌ردێ. دیسان سپاس
خاموش نوربخشسلام په ی جنابی به ریزیت کاک هیوا گیان. منیچ هه روا فره وه شحاله نا جه هام کاری و هام هه رمانی سه باره ت به زوان شناسی کوردی.

بان چه مه کانم کاکه سه باره ت به زوانی هورامی وو هوویه تی کوردی فره تر مه نوسوو.

جه ژنتایچ پیروز وو بموواره ک بو.
یکشنبه 10 شهریور 1392 11:46 ب.ظ
سلام قوربان گیان.باشی؟
شوکر بو خودای مه زن که به ریزی وه ک تو مان هه یه که کاری کوردی ده کا.
وبلاگه که تمان به شانازی لینک کرد.تووچ ئه گر ده ت ئه وی ئیمه یشلینک بکه.
سپاس
خاموش نوربخش سلام کاکه گیان. سپاست ده که م بو تی بینیه جووانه که ت.
سپاسی تایبه ت. وبلاگی ئیوه ش به شانازیه وه لینک کرا.
هه ربژی.
یکشنبه 10 شهریور 1392 09:55 ب.ظ
سلام
خیلی خوب بود
خاموش نوربخش :سلام؛ سپاس از حسن نظرتون.
یکشنبه 10 شهریور 1392 09:41 ب.ظ
سلام جناب نوربخش سپاس ازحضورتان ؛مطلب رازیبا وشایسته بیان کرده اید.هزاران درودبرفرهیخته دوست باد.
خاموش نوربخش :سلام و ممنون از حسن نظرتون. سپاس بی کران.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر