تبلیغات
زبان شناس آینده - نشان استمرار اصیل در گویش لکی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

نشان استمرار در زبان های ایرانی، نشان استمرار در لکی، نشان استمرار در کردی، ارتباط کردی با لکی، کردی و لکی، تاثیر گورانی بر لکی، وام واژه های گورانی در لکی، گویش لکی، اشعار خان الماس

همانطور که در نوشتارهای پیشین به صورت علمی تشریح شد، لکی از گویش های ایرانی شمال غربی بوده و به لحاظ علمی به پیوستار گویشی کُردی تعلق دارد. لکی در میان گویش های زبان کردی بیشترین خویشاوندی را با گویش کردی جنوبی داشته و می توان با کمی اغماض آن را زیرگویشی از کُردی جنوبی به شمار آورد.

امّا در این میان ویژگی هایی در لکی دیده می شود که در دیگر زیرگویش های کردی جنوبی از میان رفته ولی در کردی شمالی (کورمانجی) یا احیاناً در کردی مرکزی (سورانی) بر جای مانده است. در عین حال لکی، به سبب هم جواری با منطقه ی تکلّم زبان گورانی (هورامی) و نفوذ ادبیات دینی گورانی، مخصوصاً در میان لک های اهل حقّ، تأثیراتی را نیز از زبان کُردی گورانی پذیرفته است که صدالبته این اثرات، همانطور که از عنوان آن پیداست، استقراض بوده و فصل مشترکی در تحولات تاریخی زبان شناختی محسوب نمی شود.

یکی از مهم ترین اثراتی که لکی از گورانی پذیرفته نشان استمرار است: «مَـ». از این منظر لکی با دیگر گویش های زبان کُردی متمایز گردیده، زیرا در این گویش ها صورتی از «*اَدَـ» یا «*اَتَـ» باستانی را به عنوان نشان استمرار شاهد هستیم که به صورت «دـ» در کردی شمالی و زیرگویش گروسی، «دَـ» و «ئَـ» در کردی مرکزی و «تـ» در برخی افعال در کردی جنوبی، مرکزی و شمالی در آمده است. تغییری که تغییر نشان استمرار در لکی به جای گذاشته را می توان ذیلاً مشاهده نمود و در عین حال دید که ریشه ی افعال کماکان عمدتاً کُردی باقی مانده و تنها نشان استمرار تغییر یافته است:  

لکی: موشم

گروسی (کردی جنوبی): اویشم / دوشم

سورانی: ئه یژم

کورمانجی: دبژم

به معنی «می گویم»

در مقابل گورانی (هورامی): «ماچوو / مه واچوو »

 

لکی: مه چم

گروسی: چم / دچم

سورانی: ده چم / ئه چم

کورمانجی: دچم

به معنی «می روم»

در مقابل گورانی (هورامی): «مه لوو / مه شوو»

 

لکی: مویژم

گروسی: دویژم

سورانی: ده بیژم / ئه ویژم

کورمانجی: دبیژم

به معنی «غربال می کنم / می بیزم»

در مقابل گورانی (هورامی): «مه ویچوو»

 

همانطور که از مثال های فوق بر می آید، تنها اتفاق عمده ای که در لکی رخ داده جایگزینی نشان استمرار اصیل کردی با نشان استمرار وارداتی از زبان گورانی است و کماکان ریشه های افعال کُردی باقی مانده اند و با ریشه های مشابه در زبان گورانی متفاوتند. به زعم نگارنده ی مطلب آن گونه که از تحولات تاریخی و لکسیکون لکی بر می آید، تاثیرات گورانی بر لکی نسبتاً متأخر بوده و نهایتاً مربوط به چندصد سال اخیر می گردد و نقشی در تکوین لکی نداشته اند.

شاید گویاترین گواه این مدعی را بتوان در متون کهن لکی یافت نمود. در متون مذکور، که غالباً در قالب اشعار زعمای ادب و حکمت طایفه ی لک ثبت شده اند، می توان در کمال شگفتی هنوز هم ردّی از نشان استمرار اصیل کُردی را پیدا کرد: «تـ». این نشان استمرار در دیگر گویش های کردی هم دیده می شود و در برخی از افعال به کار می آید، هر چند در اکثر موارد به صورت «دـ» تحوّل یافته و با «ئَـ» (که از «ئَتـ» مشتق شده) هم ریشه می باشد. در شعر زیر از شاعر شهیر لک «خان الماس»، شاهد این نشان استمراری اصیل کُردی هستیم:

او خاک «تیار» خمیرش بساز / گل آدم بسرشتند و به پیمانه زدند

البته همانطور که واضح است مصراع دوم این بیت به زبان فارسی بوده و مقتبس از شعر حافظ است. واژه ی «تیار» در مصراع اوّل به معنی «بیاوَر» می باشد. «تـ» در این جا نشان استمرار است که به ابتدای ریشه ی افعالی که با مصوّت آغاز شوند می چسبند: کردی اردلانی (سنندجی) «بتیره» به معنی «بیاور».

همچنین علاوه بر مصداق مذکور از شعر خان الماس شاهد موارد پراکنده ی دیگری در لکی هستیم که کماکان نشان استمراری اصیل کُردی در آن ها حفظ شده است: «دیام / تیام» به معنی «می آیم»، که در آن به جای نشان استمرار استقراضی از گورانی، یعنی «مَـ»، شاهد صورت اصیل کُردی نشان استمرار هستیم: «تـ» / «دـ».





نوع مطلب : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، زبان شناسی، زبان های ایرانی، گویش شناسی، 
برچسب ها : نشان استمرار در لکی، گرامر زبان کردی، ارتباط کردی با لکی، کردی و لکی، ارتباط لکی با گورانی، Leki and Kurdish، Laki Kurdish Gurani،
لینک های مرتبط :

       نظرات
دوشنبه 18 شهریور 1392
خاموش نوربخش
شنبه 13 آبان 1396 04:54 ب.ظ
سلام. من وبلاگ خود را با استفاده از MSN کشف کردم. این مقاله بهشدت هوشمندانه نوشته شده است.

من اطمینان دارم که آن را نشانه گذاری کنم و برای یادگیری بیشتر اطلاعات مفید خود برگردم.
از پستتان ممنونم. مطمئنا برگشتم
شنبه 18 شهریور 1396 02:45 ب.ظ
WOW just what I was searching for. Came here by searching for foot
pain
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 12:47 ب.ظ
Hurrah! In the end I got a website from where I be capable of really take valuable information concerning my study and knowledge.
جمعه 25 فروردین 1396 07:33 ب.ظ
There is definately a great deal to find out about this topic.
I like all the points you have made.
جمعه 13 اسفند 1395 09:48 ب.ظ
اگر کسی بدون تعصب و برای یافتن حقیقت تحقیق کند در می یابد که لرهایی که جدیدا اسم من درآوردی مینجای به آنها اطلاق میشود اکثریت نزدیک به اتفاقشان در۳سده اخیر به ۳چهار علت زبانشونو به زبان لری فعلی تعغیر دادن،این روند تا همین الان هم ادامه دارد.یکی از دلایل مهم پس از سقوط زندیه اتفاق افتاد،ترکان که خود را مالک و حاکم اصلی ایران میدانستند شروع به ظلم و تبعید گسترده لکها کرد و توهین بسیار زیادی به لکها روا میداشتند عده ای از لکها برای فرار از تبعید و ظلم زبان خود را به فارسی تعغیر دادن ولی چون لک بودن فارسی آنها کلمات لکی درخود دارد.اگر همین الان از هزار نفر لر خرمآبادی بپرسی که آیا پدر یا جد و یا پدرجد شما هم لر بوده خواهید شنید که آنها یا پدر یا جد و یا پدرجدشان لک بودن.
پنجشنبه 7 بهمن 1395 07:57 ب.ظ
آقای لر بزرگ،من دلیل حرفای شما لرشده های قلابی(لرهایی که۲سه ساله اسم مینجایی به خود گذاشتن)را نمیفهمم.بابا بخدا قسم شما لر نیستید لکید ولی زبانتون عوض شده،حکام ترک برای تضعیف لکها از در آسمیله وارد شد.درضمن از کی تا حالا دیروز به لری میشه دوش!!
جمعه 14 خرداد 1395 02:57 ب.ظ
نورابادی عزیز کودن کسیه که بقیه رو کودن فرض کنه لر نیستی به جهنم
ولی در مورد لوری اینطور حرف نزن لوری گویشی از فارسی نیست که اگرم بود افتخار میکردیم حداقلش اینه الان تو بچه هات خودت جد بر جدت مجبورن به فارسی بخونن و بنویسن تا کسی بشن بزرگترین ادبیات جهان (شاهنامه) به زبان فارسی شعرای بزگ جهان همه نمونه بزرگی زبان فارسی ولی لوری زبانی جدا و ما بین لکی و فارسی که اگه توم یکم باهوش بودی نه کودن میفهمیدی کرد سیاست زیادی دارن بهمین دلیل هورامی که ربطش به کردی زمین تا اسمونه زدنش کردی کلهری رو زدن کردی در حالیکه ربطی به بقیه کردها نداره از نظر زبانشاسی و حتی اکثریت لغاتش شبیه به لوریه اگر اینم نزنی زیرش و لکی هم اگر از لک بودنت فراری نیستی زبانی جداست حالا تو میخای کرد باشی باش جهنم ولی دلیل نداره زبان لوری رو با دهن الودن بلغور کنی این لوری اون حرفته ببین بعد نظر بزار و بقیه رو کودن بگو ((( دوش ده سر چشمه تشه((تژ)) گیسنیم گیه م اوما گوت ایوارا دی بیا رئیم ))) بلد نیستی حرف نزن لطفا .... خواهشا تنایید کنید مدیر
دوشنبه 12 بهمن 1394 09:07 ب.ظ
سلام ممتبار و هم نژاد گرامیم. خوشحالم که با وبسایت وزین و علمی شما آشنا شدم .از اینکه به طریق علمی و منطقی داری روی زبان کوردی بلاخص گویش اصیل آن «لکی» کار میکنی نهایت تشکر رو دارم. همین مطالب علمی و مستند شما باعث شده بعضی از بختیاریها و لرها که در توهم قوم سازی جعلی (لری) هستند عصبانی شوند.این جماعت منطق و علم سرشان نمیشود یه عده آدم بی منطق و نفهم هستند که فقط از روی تعصب و نژادپرستی حرف میزنند و به هر طریقی شده میخواهند که خودشون رو به لکها بچسپونند تا از این طریق گذشته سراسر عقب افتادگی و فرومایه خود را با تاریخ سرزمین لکستان که جز جدانشدنی از کوردستان بزرگ است پربار کنند.آنها غافل از اینند که بختیاریها و لر ها و ممسنی ها سه تیره جدا از هم هستند که طی صدها سال همجواری هویت لری رو قبول کرده اند. طبق اسناد و منابع معتبر تاریخی(از جمله در کتاب نزهةالقلوب حمداله مستوفی(قرن7ه) و شرفنامه شرف خان بدلیسی) بختیاریها و ممسنی ها همراه با چندین طایفه دیگر که در میان آنها حتی طوایف عرب هم بودند به منطقه کنونی محل سکونت کنونیشان کوچ کرده اند و به مرور زمان هویت لری رو قبول کرده اند. حالا دارن همین خواب رو برای کورد های لک میبینند.ولی بیخبرند که این ره به ترکستان است و بس
پنجشنبه 19 شهریور 1394 02:47 ب.ظ
من خودم از لک زبانان استان ایلامم .کلهر ها همیشه ما لک هارو با جملاتی مانند خرم برد اوم دا(خر و بردم وآب دادم) مسخره کردن ما هم نمیدونستیم در کردی سورانی هم این شکلیه مثله آب خوردم آوم وارد بعدها که سورانی و هورامی رو یاد گرفتم فهمیدم لکی چقدر به اونا نزدیکه .راستش کلهری بیشتر به لری شبیه و لکی به هورامی.
پنجشنبه 23 بهمن 1393 10:12 ب.ظ
واژه(په له)در لکی هم هست.من شنیدم وقتی اولین باران میبارد کشاورزها میگن:په له دای:
خاموش نوربخشسلام، ممنون از نظرتان.
چهارشنبه 22 بهمن 1393 03:30 ب.ظ
سلام براستی که زبانشناسی.مطلب واکاوی واژه:مال: عالی بود..له شت ساق براکه م.به سربرزی بژی.مالیژت ئاوا
خاموش نوربخشسلام دوست عزیز. ممنون از نظر لطف تان.

هموو جار سه ر به رز بی و هه ر بژی براکم.
چهارشنبه 22 بهمن 1393 03:26 ب.ظ
استاد نوربخش اگه میشه واژگان ،کأنی،ئاگر،په له(باران:په له:دادن.ما کوردها به یک نوع باران میگیم نمیدونم لکها هم میگن)را واکاوی کن.مالت ئاوا،ژینت دریژ
خاموش نوربخشسلام ارده لانی عزیز، بروی چشم. در اسرع وقت اتیمولوژی واژگان درخواستی را ارسال خواهم نمود.

سه ر که وتوو بی.
چهارشنبه 22 بهمن 1393 03:08 ب.ظ
سلام براستی که زبانشناسی.مطلب واکاوی واژه:مال: عالی بود..له شت ساق براکه م.به سربرزی بژی.مالیژت ئاوا
سه شنبه 7 بهمن 1393 02:29 ب.ظ
شعر نو لکی...مه روله ئاگرم،نیشتمانم ولاتی ئاگرانه،ولاتی چیا و کأنی و شاخیه.باوه م وارانه،دایه م ته مه،:من فرزند آتشم. سرزمینم وطن آتشهاست،وطن کوه و چشمه و قله است. پدرم باران و مادرم مه است.
خاموش نوربخشسلام، ممنون از حضور و شعر زیبای تان.
شنبه 4 بهمن 1393 08:30 ب.ظ
برا سه ر به رزه که م نوربخش گیان!مأنی نه وی. ئومیدوارم له شت ساق و ژیانت دریژ بو.متاسفانه زبان لکی از ده سال پیش تا حالا خیلی فرق کرده و مطمئنم که داره از بین میره.من۶ماه درشمال عراق بودم و با لکهای زیادی گفتگو میکردم.لکی اونها برای همه کلمات جدید واژه داشت.مثال:ما لکها به پرواز میگیم فر آنها از روی همین کلمه برای هواپیما واژه سازی کردن:میگفتن:فروکه و خیلی کلمات قشنگ دیگه.مثال:کلمه::وه شه.دانشگاه::زانکو.مهد کودک::باخچه ساوال.تفرقه:دوچه مکی و...
خاموش نوربخشسلام برا به ریزه که م. سپاسی تایوه ت.

درست کاکاوه ن عزیز، زبان کردی از قابلیت خوبی برای واژه سازی برخورداره هر چند توجه زیادی به این موضوع نمی شه.

هه ر بژی.
سه شنبه 16 دی 1393 10:15 ق.ظ
براستی که قشنگ توضیح دادی.به سربرزی بژی
خاموش نوربخشهه ر بژی....
سه شنبه 9 دی 1393 11:20 ق.ظ
آقای لر بزرگ لری رو همه فارسها میفهمن و ارگاتیوش هم مثل فارسیه هر کودنی که تعصبشو بذاره کنار میدونه لری همون فارسیه.ولی لکی از نظر علم زبانشناسی و بدون تعصب گویشی کردیه.جمله زیر رو باهم مقایسه کن.دونه أ سر کأنی ئاگرم گیرسان براکم هأت وت ئیواریه دی بوری بچیم .حالا لریشو بخون دیروز ده سر چشم ه.تش روش ه.کردم برارم اوما گوت ایواره آ دیه رویم..دیروز سر چشمه آتش روشن کردم برادرم اومد گفت غروبه دیگه بریم
خاموش نوربخشسلام نورآباد عزیز.

ممنون از نظرتان.
پنجشنبه 6 شهریور 1393 12:35 ب.ظ
با سلام
واقعاً مطلبی که آوردید علمی است و نشان از این دارد که چند منبع معتبر رو در این زمینه مطالعه کردین. امیدوارم که ادامه بدین. با تشکر
خاموش نوربخشسلام هناس عزیز.

ممنون از حسن حضورتان.
جمعه 8 فروردین 1393 05:04 ب.ظ
نزدیکی زبانی دلیل هم ریشگی و همنژادی لکها با کردها نیست حتی از لحاظ فیزیولوژیکی تفاوتهایی وجود داره
شنبه 24 اسفند 1392 07:02 ق.ظ
این لر هاهم شبیه آذریهای عزیز شدن. شروع کردن به جعل و تحریف تاریخ و مطالب زبان شناسی.زبانشناسی میگه زبان لک ها کردیه ولی این لرها دست بردار نیستن. میگن همه لر بودن.در دوره های قدیم تر مثلا دوره خان ها و بعد رضا شاه این لرها تعداد زیادی از لک های بیچاره رو قتل عام کردن. حالا امروز به خاطر بالا رفتن جمعیت چسبیدن به لکها
سه شنبه 15 بهمن 1392 03:47 ق.ظ
لکی 100% ریشه زبان کردی جنوبی است. دستت درد نکنه دوست عزیز کارت درسته. انشاء الله در آینده بزرگترین زبان شناس خواهی شد
سه شنبه 1 بهمن 1392 04:41 ب.ظ
لك زبان اصلی قوم لر است كه در مناطق جنوبی وشرقی از زبان فارسی معیار(رسمی)واژه گانی را بادرصد های مختلف وام گرفته وباعث بوجود امدن گویش های مختلف مانند فئیلی-بختیاری بویر احمدی و....شده است كسی نمی تواند زبان رسمی قوم لر را از ان جدا كند‍‍
چهارشنبه 29 آبان 1392 01:55 ق.ظ
شما که لکی بلد نیستی چرا میشینی فلسفه میبافی . شعر خان الماس رو به چه جراتی تحریف میکنی؟
"خاک تیار" از اسرار مذهبی بوده. تیار اسم یک خاک است.
حتی اگر نظر شما را بپذیریم و تصور کنیم که تیار فلی استمراری است شعر فوق الذکر مهمل خواهد شد.
لطفا قواعد کردی رو به زور به لکی نچپونید...
پنجشنبه 11 مهر 1392 05:23 ب.ظ
بسیار جالب توضیح دادید
خاموش نوربخش :سلام دیاکو گرامی؛


ممنون از حسن نظرتان دوست خوبم.
پنجشنبه 11 مهر 1392 05:22 ب.ظ
بسیار جالب توضیح دادید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر