تبلیغات
زبان شناس آینده - ریشه ی باستانی فعل «بافتن» در زبان کُردی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

نوشتار حاضر در باب ریشه ی ایرانی باستانی فعل «بافتن» در زبان کردی است. معادل ایرانی باستانی این فعل ریشه ی «وَف-» (waf-) می باشد. این ریشه در اوستایی به صورت «vaf-» و در معنای مجازی «سرودن» به کار رفته است (قیاس کنید با فارسی نوین «بافتن» در معنای «حرف درآوردن، سخن دروغ گفتن»). در زبان های ایرانی میانه شاهد صورت «وَف» در پارتی (پهلوی اشکانی) و «واف» در سغدی، خوارزمی و فارسی میانه هستیم. در زبان فارسی نوین نیز این ریشه با قلب نظام مند «و» به «ب» به صورت ریشه ی مضارع «باف-» حفظ شده است.

با نگاهی به گنجینه ی لغات زبان کردی تنها به فعل «بافتن/بافین» (baftin/bafín) بر می خوریم که در گویش کردی مرکزی (خاصّه در کردی اردلانی) و در گویش کردی جنوبی به چشم می خورد. این فعل، با عطف به حفظ «و» آغازین باستانی در گویش کردی جنوبی بی تردید وام واژه ای اخیر از فارسی نوین می باشد. در دیگر گویش های کردی برای فعل بافتن از ریشه ای دیگر یعنی «هونان» (honan) استفاده می شود که هیچ ارتباط ریشه شناختی و اتیمولوژیکی با ریشه ی باستانی «وف» نداشته و انشاء الله در نوشتاری دیگر بدان خواهیم پرداخت. این در حالی است که ریشه ی باستانی بافتن در برخی از زبان های ایرانی به صورت اصیل (به دور از استقراض) حفظ شده است: زازایی «واوتش»، پشتو «اودِل»، آسی ایرونی «وَفن»، آسی دیگوری «وَفون» و بلوچی «گوَپه گ»، همگی در معنی «بافتن».

باری با اندکی دقت بیشتر در واژگان زبان کردی به واژه ی جالب توجه «بافه» بر می خوریم. این واژه در معنی «دسته ی بافته شده ی گیاهان» است (مانند دسته گل، دسته گندم و غیره). واژه ی بافه از صورت ایرانی باستان «وَفَه» (wafa) اخذ شده است و با عطف به تغییر «و» به «ب» این واژه را نیز نمی توان کردی اصیل دانست، بلکه کلمه ای است دخیل از یکی از زبان های جنوب غربی ایرانی (احتمالاً فارسی یا لری). بافه را غالباً در کردی لکی و برخی دیگر از زیرگویش های کردی جنوبی به کار می برند. جالب است که این وام واژه ی فارسی در زبان ترکی آذربایجانی نیز به صورت «بافا» وارد شده است.

معادل بافه در دیگر گویش های کردی «باقه» یا «باق» می باشد که واژه ای دخیل است دخیل از عربی و ارتباطی با زبان های هندواروپایی ندارد. «باقه» با قلب معنی در مفهوم دیگری نیز به کار می رود: نوعی بیماری دام و احشام (بز، گوسفند، اسب و غیره). نکته ی جالب توجه این است که واژه ی باقه در این معنا در زبان کردی دارای معادل دیگری نیز می باشد: «وَفَه» (wefe). این واژه، با عطف به معنای اصلی باقه، صورت اصیل wafa باستانی را در زبان کردی نشان می دهد. نکته ی حائز اهمیت در مورد «وفه» این است که بار دیگر، همانگونه که به تناوب در گویش های کردی دیده می شود، صورت اصیل یک واژه در حالت قلب معنی حفظ گردیده و از گزند جایگزینی با وام واژه های دخیل همریشه (در این مورد «بافه» از فارسی) در امان مانده است. واژه ی «وَفَه» در کردی را می توان به لحاظ قرابت اتیمولوژیک و معنایی در ردیف ذیل با دیگر زبان های هندواروپایی قرار داد:

English: web

Old Englishh: webb

German: gewebe

Dutch: webe

Old Norse: vefr

Kurdish: wefe

Persian: bāfe





نوع مطلب : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، زبان های ایرانی، زبان شناسی کُردی،
لینک های مرتبط :

       نظرات
سه شنبه 29 مرداد 1392
خاموش نوربخش
جمعه 17 آذر 1396 08:18 ب.ظ
Really no matter if someone doesn't know afterward its up to other people that
they will help, so here it happens.
چهارشنبه 17 آبان 1396 10:33 ب.ظ
بسیار! این یک مقاله فوق العاده عالی است.

خیلی ممنون از ارائه این اطلاعات.
شنبه 10 تیر 1396 11:46 ب.ظ
We're a bunch of volunteers and starting a brand new scheme in our community.
Your website provided us with valuable information to
work on. You've done an impressive activity and our entire group can be
thankful to you.
سه شنبه 6 تیر 1396 03:32 ق.ظ
We are a gaggle of volunteers and starting a brand new scheme
in our community. Your website offered us with useful info to work on. You've performed a formidable activity and
our whole neighborhood will be grateful to you.
دوشنبه 5 تیر 1396 01:01 ب.ظ
We're a group of volunteers and starting a new scheme in our community.

Your website offered us with valuable info to work on. You
have performed a formidable task and our whole group will probably be thankful to you.
سه شنبه 2 خرداد 1396 03:26 ق.ظ
This page definitely has all of the information and facts I
wanted about this subject and didn't know who to ask.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 01:35 ق.ظ
Hello There. I found your blog using msn. This is a very well written article.
I'll make sure to bookmark it and return to read more of your
useful information. Thanks for the post. I'll definitely
comeback.
جمعه 20 دی 1392 09:09 ب.ظ
جناب ما کوردهای اردلانی به بافتن «چنین» میگیم
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر