تبلیغات
زبان شناس آینده - ضمایر در زبان کردی - ضمیر اول شخص مفرد
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

ضمایر در گویش های زبان کردی اندکی با یکدیگر تفاوت دارند. در این میان ضمایر گویش کردی مرکزی (سورانی) و کردی جنوبی شباهت بیشتری به یکدیگر داشته در حالی که کردی شمالی (کورمانجی) به نظر می رسد ضمایر اصیل تری را حفظ کرده باشد.

عمده تفاوتی که میان ضمایر در گویش های کردی مشاهده می شود حفظ صورت های غیرفاعلی (غیرصریح) در کردی شمالی است، در حالی که این ضمایر در کردی مرکزی و جنوبی، محتملاً به تأسی از فارسی، رنگ باخته است. ضمایر غیرصریح صورتی انعکاسی از ضمایر فاعلی هستند که در ردّ آن ها را در بسیاری از زبان های هندواروپایی می توان یافت (برای مثال دقت شود به تمایز I و me در زبان انگلیسی). این در حالی است که چنین تمایزی دیگر در برخی زبان ها، من جمله فارسی، وجود ندارد. گویش های مرکزی و جنوبی کردی نیز به احتمال قرین به یقین در اثر نفوذ زبان فارسی خصلت مزبور را از دست داده اند (این موضوع در مورد زبان هورامی نیز صادق است در حالی که زبان کردی زازایی-نزدیک ترین خویشاوند هورامی-در هم جواری گویش کردی شمالی این خصلت را کاملاً حفظ نموده است).

 

ضمیر اوّل شخص مفرد

ضمیر اول شخص مفرد در گویش های مرکزی و جنوبی زبان کردی به ترتیب عبارت است از «من / ئه من» و «من / مِ». ضمیر «من» (با آوانگاری کردی لاتین min) مقتبس از صورت کهن ایرانی باستانی بوده که در مقام غیرصریح کاربرد داشته امّا در برخی از زبان های ایرانی نوین، خاصّه فارسی نوین، این ضمیر در مقام فاعلی و صریح نیز به کار می رود و همین تأثیر را می توان در برخی زبان های دیگر من جمله مازنی، گیلکی و گویش های مرکزی و جنوبی کردی نیز مشاهده نمود.

ضمیر «ئه من» (emin) نیز صورت قلب شده ی «من» می باشد. افزودن «ئَـ» به ابتدای ضمایر اول شخص و دوم شخص مفرد در برخی زیرگویش های غربی سورانی حادث شده و می توان محتملاً آن را به تأسی از وجود «ئَـ» در ابتدای دیگر ضمایر دانست.

ضمیر «مِ» (mi) تنها در برخی زیرگویش های کردی جنوبی دیده می شود و در اصل صورت قلب شده ی دیگری است از «من». حذف «ـن» پایانی از خواصّ زبان های ایرانی نوین شمال غربی است که در گویش های مجاور ایرانی جنوب غربی، من جمله لری، نیز دیده می شود. محتملاً این تأثیر از طریق گویش های لری به کردی جنوبی وارد شده است.

در گویش کردی شمالی (کورمانجی) امّا شاهد دو ضمیر اوّل شخص مفرد هستیم: صورت صریح و صورت غیرصریح. برای صورت فاعلی یا صریح در کردی کورمانجی از واژه ی «ئه ز» (ez) استفاده می شود. این ضمیر اصیل ترین ضمیر کردی برای اول شخص مفرد فاعلی محسوب می گردد که در میان گویش های کردی تنها در کردی کورمانجی به جای مانده است. ضمیر ez را می توان با صورت اوستایی آن یعنی azam- قیاس نمود و همچنین شاهد تمایز تاریخی آن با گونه ی ایرانی جنوب غربی، یعنی adam- در فارسی باستان، بود که نشان دهنده ی تحول تاریخی متفاوت در زبان های ایرانی شمال غربی و ایرانی جنوب غربی است.

ضمیر اول شخص مفرد فاعلی ez در برخی دیگر از زبان های ایرانی شمال غربی من جمله تالشی، تاتی، وفسی و غیره نیز حفظ شده است. مقایسه ی این ضمیر در زبان کردی را می توان با هم ریشه های آن در دیگر زبان های هندواروپایی ذیلاً مشاهده نمود:

کردی:  ez (با تلفظ «اَز»)

بلغاری: az (با تلفظی مشابه کردی)

اسلاوی کهن: azi (با تلفظی مشابه کردی)

لیتوانیایی: aš (با تلفظ «اَش»)

آلمانی: ich (با تلفظ هایی شبیه به «ایش» یا «ایخ»)

نروژی: eg («گ» را غالباً تلفظ نمی کنند)

انگلیسی: I (با تلفظ «آی»)

انگلیسی کهن: ic

لاتین: ego

فرانسوی: je (با تلفظی شبیه به «ژو»)

اسپانیایی: yo (با تلفظ آرژانتینی شبیه به «شو» و تلفظ محلی شمال اسپانیا «جو»)

ریشه ی هندواروپایی این ضمیر به صورت *ego- بازسازی شده است.

دیگر ضمیر اول شخص مفرد در کردی کورمانجی، که همان ضمیر غیرصریح می باشد، همانند گونه ی رایج در کردی مرکزی و جنوبی است: «من» (min). هر چند در برخی زیر پراکنده از کردی کورمانجی نیز شاهد حذف «ـن» پایانی و صورت «م» (mi) نیز هستیم.

این ضمیر در زبان کردی، به صورت غیرصریح، را می توان با ضمیر غیرصریح مشابه در دیگر زبان های هندواروپایی نیز مقایسه نمود:

کردی: min

هلندی قدیم: min

هلندی میانه و هلندی نوین: mijn (با تلفظی شبیه به «مَین»)

آلمانی: mein (با تلفظ «ماین»)

روسی: minja (با تلفظ «منیا»-توجه: در املاء واژگان بلغاری و روسی در این نوشتار از آوانگاری لاتین استفاده شده، در حالی که گویش وران این زبان ها از خط سیریلیک استفاده می نمایند).





نوع مطلب :
برچسب ها : ضمایر کردی، ضمایر در زبان کردی، ضمایر سورانی کورمانجی کردی جنوبی، ضمایر انعکاسی و مستقیم، Kurdish pronouns، Indo-European pronouns، Kurdish oblique pronouns،
لینک های مرتبط :

       نظرات
چهارشنبه 20 شهریور 1392
خاموش نوربخش
سه شنبه 17 مرداد 1396 01:30 ق.ظ
It's very simple to find out any topic on net as compared
to books, as I found this piece of writing at this
web page.
شنبه 14 مرداد 1396 03:24 ب.ظ
Heya i am for the first time here. I came across this
board and I find It really useful & it helped me out much. I
hope to give something back and help others like you aided me.
سه شنبه 3 دی 1392 09:11 ب.ظ
pir sipas
خیلی ممنون
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر