تبلیغات
زبان شناس آینده - مازندرانی و گیلکی: زبان یا گویش؟
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

افسانه زدایی، گویش شناسی، زبان های ایرانی

غالباً در گفتار روزمره ی عامّه ی مردم می شنویم که در وصف مازندرانی و گیلکی به راحتی از اصطلاحاتی از قبیل گویش یا لهجه ی مازندرانی و گیلکی استفاده می شود. همین سویه را، مع الاسف، در بسیاری از مطالب و نوشتارهایی که در دنیای مجازی و گاهی هم در نشریات و برخی کتب نشر می شود هم شاهد هستیم. این سوءبرداشت غیرعلمی ناشی از ضعف شناخت علمی در زمینه ی دانش زبان شناسی است، که البته تمرکزگرایی فرهنگی و ناسیونالیسم هم چاشنی کار شده و مزید علّت گردیده اند.

مازندرانی و گلیکی در اصل و از دیدگاه علم زبان شناسی دو زبان مستقل می باشند و به هیچ وجه گویشی از زبانی دیگر محسوب نمی شوند. هر چند در پیوستگی این دو در قالب پیوستاری واحد هم می توان نظر داد، اما در هر صورت مازندرانی و گیلکی گویش یا لهجه ای از زبان فارسی نمی باشند.

ادلّه ی علمی در مورد «زبان» بودن مازندرانی و گیلکی

این دو زبان به لحاظ علمی ساختارهای منحصر به فردی دارا هستند که مستقل از زبان فارسی تکوین و توسعه یافته است. در ذیل به گوشه ای از استدلالات علمی در این باب می پردازیم:

حفظ «و» باستانی در مازندرانی و گلیکی، بر خلاف «گ» در فارسی:

مازندرانی وِرک، گلیکی وَرگ؛ در مقابل فارسی گُرگ

مازندرانی/گیلکی وَرف؛ در مقابل فارسی بَرف

مازندرانی/گیلکی وَشنه/ویشتا؛ در مقابل فارسی گرسنه (در فارسی محاوره ای تهرانی «گُشنه»)

مازندرانی/گیلکی ونگ؛ در برابر فارسی بانگ

 

تحول «چ» باستانی به «ج» در مازندرانی و گیلکی، بر خلاف «ز» در فارسی:

گیلکی روج؛ در برابر فارسی روز

مازندرانی/گیلکی ریج-؛ در برابر فارسی ریز- (ریشه ی مضارع فعل ریختن)

مازندرانی تَج-؛ در برابر فارسی تاز- (ریشه ی مضارع فعل تاختن)

مازندرانی جا، گیلکی جه؛ در برابر فارسی «از»

مازندرانی/گیلکی جیر؛ در برابر فارسی زیر

مازندرانی/گیلکی جور؛ در برابر فارسی زِبَر

 

حفظ «سپ-» آغازین باستانی در مازندرانی و گیلکی، بر خلاف حذف «پ» در فارسی:

مازندرانی اسبیج، گیلکی سِبِج؛ در برابر گویش های استان فارس هِش/تِش (قیاس کنید با اوستایی اسپیشه؛ واژه ی «شپش» در زبان فارسی وام واژه ای از زبان های شمال غربی ایرانی است).

 

نحوه ی ساخت زمان حال و مضارع در زبان های مازندرانی و گیلکی عبارت است از افزودن «-ن-» به انتهای ریشه ی مضارع فعل و پیش از شناسه ی ضمیر. در حالی که در زبان فارسی و دیگر گویش های ایرانی جنوب غربی شاهد افزودن «می-» (یا «ای-») به ابتدای ریشه ی مضارع هستیم که باعث تفاوت ساختاری بسیار مشهودی میان گرامر مازندرانی و گیلکی با فارسی و زبان های ایرانی جنوب غربی می شود:

مازندرانی گمّه، گیلکی گونِم؛ در برابر فارسی می گویم، بختیاری ایگوم

مازندرانی شنّی، گیلکی شونی؛ در برابر فارسی می روی، بختیاری ایروم

مازندرانی ریجنه، گیلکی ریجن؛ در برابر فارسی می ریزند، بختیاری ایرزن

 

قرارگیری قیود زبانی پس از کلمه در مازندرانی و گیلکی، در برابر قرار گیری آن پیش از کلمه در فارسی:

مازندرانی «مازرون جا بَمه»؛ در برابر فارسی «از مازندران آمد»

مازندرانی «سِره دله»؛ در برابر فارسی «در خانه»

 

سوای تحولات زبان شناختی مستقل فوق الذکر تفاوت های واژگانی میان مازندرانی/گیلکی و فارسی نیز عامل دیگری در تمایز زبان شناختی آن ها از یکدیگر می شود:

مازندرانی برمه، گیلکی ونگ؛ در برابر فارسی گریه

مازندرانی/گیلکی واش؛ در برابر فارسی گیاه

مازندرانی بوردن؛ در برابر فارسی گذشتن

مازندرانی کیجا، گیلکی لاکو؛ در برابر فارسی دختر

مازندرانی ریکا، گیلکی (لاهیجانی) ریکه؛ در برابر فارسی پسر

 

با این حال پر واضح است که زبان فارسی، در مقام یگانه زبان میانجی در هزاره ی گذشته در ایران زمین، تاثیر بسزایی بر زبان های مازندرانی و گیلکی گذارده و از این رهگذر وام واژگان بسیاری از زبان فارسی را می توان در این دو زبان مشاهده نمود:

مازندرانی/گیلکی دونسن « فارسی دانستن

مازندرانی/گیلکی دریا « فارسی دریا

مازندرانی سِره « فارسی سرای

گیلکی خونه « فارسی خانه

مازندرانی/گیلکی خا- « فارسی خواه- (ریشه ی مضارع فعل خواستن)

مازندرانی/گیلکی مایی « فارسی ماهی

 

با این حال وجود چنین استقراض هایی از فارسی کماکان لطمه ای به زبان بودن مازندرانی و گیلکی وارد نساخته و این دو زبان تنوع گویشی و اصالت قابل توجهی را حفظ نموده اند. نکته ی حائز اهمیت در این میان این است که عامّه ی مردم معمولاً به هنگام شنیدن فارسی صحبت کردن یک گیلک یا مازندرانی متوجه لهجه ی وی شده و آن را لهجه ی گیلکی یا مازندرانی می نامند. امّا باید توجه داشت که اصطلاح «لهجه» تنها در مورد «فارسی صحبت کردن» این افراد صادق می باشد و بس. یعنی به لحاظ علمی، بر اساس استدلالاتی که در فوق شرح آن رفت، زمانی که یک مازندرانی می گوید «وِنه بَوتمه: بور!» دیگر با «لهجه ی مازندرانی به هنگام فارسی صحبت کردن» رو به رو نیستیم، بلکه با «زبان مازندرانی» طرفیم. همین موضوع در مورد «زبان گیلکی» به هنگام شنیدن، برای مثال، جمله ی «بیرینج ره شل نپچ» نیز صادق است. این که مازندرانی و گیلکی لهجه های فارسی، فارسی میانه و غیره هستند، از نگاه علم، افسانه ای بیش نیست. باشد که مردمان این مرزوبوم در برداشت های خویش از زبان های ایران زمین، که جزء باارزش ترین میراث های غیرمنقول این دیارند، آگاهانه تر و با درک علمی عمل نموده هیچ «زبانی» را به اشتباه «لهجه ی زبانی دیگر» نخوانند.





نوع مطلب : افسانه زدایی، زبان های ایرانی، گویش شناسی، 
برچسب ها : زبان های ایرانی، افسانه زدایی، گویش شناسی،
لینک های مرتبط :

       نظرات
سه شنبه 29 مرداد 1392
خاموش نوربخش
سه شنبه 22 خرداد 1397 02:36 ب.ظ
Whats up this is somewhat of off topic but I was wanting to know if blogs
use WYSIWYG editors or if you have to manually code
with HTML. I'm starting a blog soon but have no coding skills
so I wanted to get guidance from someone with experience.
Any help would be enormously appreciated!
جمعه 3 فروردین 1397 01:18 ب.ظ

Cheers! Useful stuff.
cialis generico en mexico cialis dose 30mg overnight cialis tadalafil cialis 5 mg safe site to buy cialis online cialis para que sirve we choice cialis uk generico cialis mexico safe site to buy cialis online generic cialis with dapoxetine
چهارشنبه 5 مهر 1396 10:57 ق.ظ
مازندران زبونش تبریه، گیلکی یا گلکی نیس، اون قدیمیا میگفتن گلکی که اشتباه بود، وگرنه در تمام اثار مکتوب اسم این زبان تبریه نه گیلکی یا گلکی، غرب استان هم مخلوطی از دیلمی و تبری هستش نه گیلکی
یکشنبه 4 تیر 1396 06:24 ب.ظ
Hi i am kavin, its my first time to commenting anyplace, when i read this paragraph
i thought i could also create comment due to this sensible piece of writing.
پنجشنبه 25 خرداد 1396 12:50 ب.ظ
شرق مازندران گیلک هستن و غرب استان گلستان و شمال سمنان گیلک هستن نه مازندرانی مازندران فقط اسم استان ماست نه قوم و زبان ما قوم ما گیلک و زبان ما گیلکی البته به لهجه شرق مازندران مثلا انگلیس زبانش انگلیسی امریکا انگلیسی اما امریکای ها میگن زبان ما انگلیسی به لهجه امریکا
شنبه 30 اردیبهشت 1396 09:39 ب.ظ
Good day! Do you know if they make any plugins to protect against hackers?
I'm kinda paranoid about losing everything I've worked hard on. Any recommendations?
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:04 ق.ظ
Tremendous issues here. I'm very happy to look your post.
Thank you so much and I am looking forward to contact
you. Will you kindly drop me a e-mail?
سه شنبه 29 فروردین 1396 08:40 ب.ظ
Nice answers in return of this matter with solid arguments and explaining everything
concerning that.
یکشنبه 6 فروردین 1396 07:02 ب.ظ
با سلام
مطلبتون جالب بود، ولی چند نکته رو باید ذکر کنم، اولا اینکه در چند مورد واژه های مازندرانی رو اشتباه نوشتید، در مازندارنی می روند : شوننه، می ریزند : شَننه،
نکته بعدی اینکه اشاره شد که خیلی از واژه هایی که به فارسی شباهت آوایی دارند وام واژه ایی هستن که از فارسی وارد شده اند، در صورتی که اینطور نیست و بسیاری از این واژه ها واژه های زبانهای ایرانی باستان هستند که به گونه ای مافاوت و مستقل سیر تغییر و تحول خود را طی کرده اند، مثل :سِرِه یا دونسن ، البته وام واژه های فارسی نیز در همه زبانهای ایرانی و غیر ایرانی که در ایران رایج هستند بسیار است.
شنبه 6 شهریور 1395 04:14 ق.ظ
ماندرانی گرگ میشه ورگ نه ورک اصلا ما شرق مازندران چیزی بنام ورک نداریم بعد مازندرانی خیلی به لری لکی شبیه همچنین کردی
پنجشنبه 24 دی 1394 08:30 ب.ظ
بسیار خوب.البته من تشابهات زیادی بین زبان های کردی ،مازندرانی ، لری و گیلکی دیدم.
پنجشنبه 7 فروردین 1393 12:57 ق.ظ
بسیار زیبا و آموزنده بو!
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر