تبلیغات
زبان شناس آینده - اتیمولوژی و نمادشناسی مریخ (بهرام)
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

نوشتار حاضر دومین مطلب در باب اتیمولوژی و نمادشناسی سیّارات منظومه ی شمسی می باشد که به شبیه ترین سیّاره به زمین، یعنی «مریخ»، اختصاص یافته است. توجه شود که استعاره های عرفانی که ذیلاً شرح آن ها می رود صرفاً مجازهایی ادبی و ذهنی بوده و نباید به هیچ وجه من الوجوه با مصادیق عینی اشتباه گرفته شوند.

 

اتیمولوژی و کلیّاتی در باب مریخ (بهرام)

سیّاره ی مریخ چهارمین سیاره از خورشید می باشد. مریخ از میان دیگر سیارات منظومه ی شمسی شبیه ترین شرایط اقلیمی را به زمین دارد و از این رو مورد توجه پژوهشگران علوم فضایی قرار گرفته و به سبب نزدیکی آن به زمین نخستین سیاره ای است که مصنوعی از سیاره ی انسان ها را پذیرا شده: مریخ نوردِ ناسا.

این سیاره ی جذاب در زبان عربی «مریخ» نام دارد و در فارسی بدان «بهرام» گویند. واژه ی «بهرام» در فارسی نوین مأخوذ از صورت فارسی میانه ی آن یعنی «وَهرام» است. صورت اوستایی این واژه «ورثرَغنَه» بوده و شکل ایرانی باستان آن را می توان در قالب «*ورترغنه» بازسازی نمود: سیاره ای که نماد «مقاومت» و «پیروزی در جنگ» بوده است.

مانند دیگر اساطیر بشری شاهدیم که این مفهوم بخشی به بهرام (مریخ) در میان فرهنگ های باستانی دیگر نیز ما به ازائی داشته و با آن ها متقارن است. در قاطبه ی فرهنگ های ازمنه ی قدیم، من جمله بین النهرین، تبت، هند، اروپا و غیره، سیاره ی مریخ نماد «ایزد جنگ» و «اقتدار و پیروزی در نبرد» بوده است. معادل انگلیسی نام این سیاره نیز مؤید همین مطلب می باشد: «مارس» (mars) واژه ای است مأخوذ از صورت اصلی لاتین و در فرهنگ روم باستان نامی برای ایزد «جنگ» بود (وجه اشتقاق آن از «مارتـ» یا «*ماورتـ» می باشد).

دلیل انتساب سیاره ی مریخ (بهرام)، یا مارس، به جنگ را می توان در رنگ سرخ این سیاره دانست که با چشم غیرمسلح از روی زمین نیز قابل مشاهده است (به این نکته ی کلیدی دقت شود که آسمانی که معمولاً امروزه در شهرها و کلان شهرهای مدرن می بینیم به لحاظ بصری دارای آلودگی نوری بوده و نورها مصنوعی پرتوهای دریافتی از جانب بسیاری از اجرام سماوی را تضعیف می نمایند. ضمناً چشم بشر مدرن نیز نسبت به بشر اولیه اصطلاحاً تنبل شده و به راحتی قادر به تشخیص برخی ظرایف بصری-من جمله اجرام سماوی کم سو یا رنگ آن ها-نمی باشد). رنگ سرخ گون مریخ، که به علّت مملو بودن آن از عنصر آهن است (دقیقاً همان عنصری که خون بشر را سرخ نموده)، باعث گردیده تا در بعضی فرهنگ ها-من جمله یونان باستان-مریخ را به سیاره ی «آتشین» تعبیر نمایند (معادل یونانی باستان «آرِس» می باشد که کنیه ی آن «پیروئیس» بوده به معنای «آتشین»).

 

نمادشناسی و رموز عرفانی مریخ (بهرام)

نخستین و برجسته ترین نماد مسنوب به مریخ سمبل «مذکر بودن» و مردانگی است. حتّی نماد ستاره شماری این سیاره را نیز امروزه به عنوان نماد مذکر به کار می برند. این امر را می توان بدان سبب دانست که در اصل مریخ را به «جنگ» نسبت داده اند و جنگاوری و نبرد در میادین جنگ برای پیروزی نیز استعاره ای گشته برای مردانگی.

مریخ در عین حال به سبب انتساب به «آتش» و «آتشین» بودن، نمادی از «اشراق» و «روشن گری» می باشد. قدیم الایّام عرفای شرقی و غربی بسیاری را باور بر این بود که مریخ (بهرام) می توان روشنی بخش ذهن آدمی باشد و او را از تاریکی و ظلمت جهل رهایی بخشد. شاید تقارن هر دوره از روشنی بخشی و اشراق جوامع بشری با جنگی خانمانسوز و ویرانگر را بتوان در قالب استعاره های منسوب به مریخ جستجو نمود (حتّی بزرگترین روشن  گری در تاریخ بشر، یعنی آخرالزمان موعود، در تمامی اندیشه های عرفانی با جنگی بس عظیم و ویرانگر همراه خواهد بود که سراسر جهان را در بر خواهد گرفت-گویی که مریخِ عرفانی به میدان نبرد خواهد آمد تا نهایتاً پیروزمندانه آتشِ خرد را در گستره ی ظلمت جهل، برافروزد). همین تقارن مریخ با جنگی که به دوره ای از سختی و ظلمت پایان می دهد و طلایه دار عصری روشن و نورانی می باشد باعث گردیده تا مریخ در عین حال نمادی باشد از «بهار»: پایان فصل زمستان، پایان مرگ و رکود و بی ثمری، آغاز روشنی و ثمربخشی و پیشرفت. از این رو در بسیاری از محافل سرّی عرفانی، مخصوصاً در روم و یونان باستان، مریخ را نماد «تشرّف» یک عضو جدید در طریقت خویش می دانستند: تشرفی که همچون بهاری در زندگی فرد مزبور بوده و «حیاتی دوباره» به او می بخشد. مریخ همان اندازه که برای خردجویان نماد بهار است و روشنی بخشی و حیات مجدد، برای معارضان خرد می تواند نماد مرگ باشد و سقوط و پایان.

مریخ را می توان نمادی از نبرد در دل تاریکی های درون نیز دانست. فرد باید به عمیق ترین بخش های ناشناخته ی درون خویش سر بزند و پیروزمندانه زوایای تاریک وجود خویش را بازشناسد و خویشتن را «روشن» گرداند. مریخ استعاره ای از نیرویی که هدایت گر آدمی در دل «سایه های» درون خویش است: قدیمی ترین شعاری که بروی درب مدارس باطنی نوشته شده عبارت است از «خودت را بشناس». و حقیقتاً هم سخت ترین کار عالم همین شناخت خویشتن است و بس. هر آن که در این راه قدم بردارد، از تجربه ی خویشتن نترسد، از روشن نمودن ظلمات درونی خویش نهراسد و با جهل خویشتن بجنگد، حقّا که همچون مریخ سزاوار لقب «ایزد جنگ» خواهد بود.

نکته ی بسیار جالب دیگر در مورد نمادشناسی مریخ در کیمیاگری انتساب عنصر «آهن» به سیاره مریخ است. این انتساب در زمانی رخ داده که بشر به هیچ وجه نمی دانست که سیاره ی مریخ مملو از آهن است و یا رنگ سرخ موجود در کائنات بر اثر آهن پدید آمده است. آهن، نماد مریخ در کیمیاگری، یکی از مراحل در مسیر طی طریق روح بشر تا رسیدن به «طلای ناب» یا همان «انسان کامل» می باشد.

مریخ به لحاظ روانشناختی نمادی از آن دسته از خصوصیات حیوانی که در خودآگاه انسانی سرکوب شده و به حاشیه رانده شده اند. این خصوصیات و تمایلات حیوانی به هیچ نابودشدنی نبوده و نتیجتاً در اثر سرکوب مداوم در طی زندگی فرد و طی قرون متوالی در فرهنگ ها و تمدن ها مختلف، جایی در دل تاریکی ها و ظلمات ناخودآگاه جمعی و فردی انسان پناه گرفته اند. این همان بخشی است که کارل یونگ آن را «سایه» نامیده و شناخت آن را کلید رهایی بشر از شرّ مشکلات روحی، روانی و اجتماعی خویش می داند. جالب است که «شیخ اشراق» و پیر روشنی بخش طریقت اشراقی، سهروردی، در رساله ی «عقل سرخ» صراحتاً «در دل سایه ها به دنبال نور می گردد.»

مریخ، از این منظر، نماد خصلت هایی است از قبیل خشم، عصبانیت و میل بقاء. میل به بقاء نیز صدالبته مؤید تمایلات جنسی می باشد. آن جا که سیاره ی ناهید (زهره) نماد عواطف و احساسات عاشقانه است، مریخ نمادی می گردد از تمایلات جنسی و جنبه ی آمیزشیِ عشق. از این رو مریخ را می توان عامل محرک و رو به جلو در زندگی شخص دانست: نیرویی که هر روز فرد را به تلاش برای ادامه ی بقاء ترغیب می سازد. امّا جنبه ی منفی قضیه این جاست که همین تلاش برای ادامه ی بقاء ممکن است، در صورت خروج از اعتدال و خرد، منجر به پرخاشگری، تهاجمی بودن و زیاده طلبی فرد گردد.  

 

اسطوره شناسی مریخ (بهرام)

در زمینه ی اسطوره شناسی مریخ نماد روز سه شنبه می باشد: روزی که در اکثر فرهنگ های باستانی به «خدای جنگ» اختصاص یافته است. در قاطبه ی زبان های منشعب از لاتین، اصطلاحاً زبان های «رومانس»، این روز را منسوب به «مارت» یا «مارس» می دانند و در زبان انگلیسی نیز این روز را «تیوزدِی» (Tuesday) می نامند که روزی است منتسب به «تیو» (Tiw) یا همان خدای جنگ در میان ژرمن های باستان. از این منظر مریخ یا بهرام جایگاه ویژه ای در اساطیر داشته و حتّی به یکی از بحث برانگیزترین و پررنگ ترین مفاهیم اسطوره ای ذهن بشر، یعنی «شیطان»، نیز منسوب گردیده است.

نمونه ای از انتساب عرفانی مریخ به «جنگ» میان خرد و جهل را می توان در اشعار زیر از مولانا مشاهده نمود:

ماده است مریخ زمن، این جا در این خنجر زدن

با مقنعه کی تان شدن در جنگ ما در جنگ ما؟

 

بخندد چشم مریخش، مرا گوید نمی ترسی؟

نگارا بوی خون آید اگر مریخ خندانست!

 

چو ببینی در فلک مریخ خون آشام را

«چشم مریخیِ» خون آشام پرشر یاد کن

 

شب که جهان است پر از لولیان / زهره زند پرده ی شنگولیان

بیند مریخ که بزم است و عیش / خنجر و شمشیر کند در میان

 

در بیت زیر اشاره ای صریح به انتساب «مردانگی» به مریخ را در شعری دیگر از مولانا نظاره گریم:

خورشید افتد در کمی از نورِ جان آدمی

کم پرس از نامحرمان آن جا که محرم کم زند

مریخ بگذارد نَری، دفتر بسوزد مشتری

مه را نماند مهتری، شادیّ او بر هم زند

 

ارتباط شیطان و مریخ

همانطور که از برخی مصادیق فوق الذکر بر می آید می توان به ارتباط مفهومی میان شیطان و مریخ پی برد: خصلت های نفسانی. تمایل جنسی، حرکت رو به جلو و تاریکی های درون (که سرکشند و رام نشدنی) همگی مفاهیمی می باشند که می توان آن ها را به «شیطان درون» منسوب دانست؛ شیطانی که نماد مجازی آن را می توان در استعاره های منسوب به سیاره ی مریخ یافت.

مفاهیمی از قبیل خون ریزی، ستیزه جویی و سرکشی مریخ نیز مزید علّت گردیده و انتساب شیطانی این سیاره را، مخصوصاً در سنّت مسیحی، تشدید نموده است. در سنّت یهود، علی الخصوص در کتب موسوم به «مشکوکه»، شاهد گونه ای «انسان ایزد» هستیم به نام «نیفلیم» که مطرود درگاه الهی بوده و در عین حال نخستین ساکنان خرمند زمین محسوب می گردند. واژه ی «نیفیلیم» فی نفسه اسمی جمعی است عبری به معنی «هابطین» یا «آنان که از آسمان به زمین هبوط/سقوط نموده اند.» این هاطبین یا مطرودین آسمان ها در اصل، از دیدگاه اساطیری متون مشکوکه ی یهودی، فرزندان پدرانی فرشته و مادرانی از نسل آدمیان بودند. اینان را می توان با مفهوم «تیتان»ها در یونان باستان و «رافائلی»ها در میان سامیان باستان دانست: انسان هایی که ذات الهی داشتند، بسیار عظیم الجثه بوده و در عین حال با خدایان سر ستیز داشتند-درست مانند ستیزه ی شیاطین با خداوند در ادیان الهی. برخی مفسران بر این باورند که مریخ را می توان مأوای «نفیلیم»ها دانست، جایی که این ایزدانسان های معارض در کمین اند و منتظر بازگشت بروی زمین و در دست گیری حکومت آن.

توضیحی در باب «کتب مشکوکه»: این کتب در سنّت یهود و مسیحیت به آن دسته از کتاب های مذهبی گفته می شود که غالباً محتوی شدیداً عرفانی داشته و در عین حال در تناقض با اصول ادیان ابراهیمی می باشند. خواندن این کتب برای مومنان ادیان مسیحیت و یهود ممنوع بوده و محتوی آن ها از دید فقه این ادیان مردود شمرده می شود. «کتاب خنوخ» یکی از مشهورترین این کتب است.





نوع مطلب : سمبول شناسی، شعر، اتیمولوژی (ریشه شناسی)، 
برچسب ها : اتیمولوژی بهرام، نمادشناسی مریخ، سمبول شناسی مریخ، نماد مریخ، Mars symbolism، Bahram in Persian، Mars symbolism Molana،
لینک های مرتبط :

       نظرات
سه شنبه 26 شهریور 1392
خاموش نوربخش
شنبه 2 شهریور 1398 03:31 ق.ظ
coumadin mechanism of action http://warfarincoumadinsg.com/ - warfarin sodium foods to avoid on coumadin <a href="http://warfarincoumadinsg.com/#">warfarin contraindications</a> coumadin inr http://warfarincoumadinsg.com/
جمعه 1 شهریور 1398 04:40 ب.ظ
dissertation purchase http://dissertationwritingxwgb.com/ - dissertation editing help review editing dissertation <a href="http://dissertationwritingxwgb.com/#">thesis dissertation writing service</a> buy dissertation plagiarism free http://dissertationwritingxwgb.com/
جمعه 1 شهریور 1398 02:27 ب.ظ
sertraline hcl 50 mg http://sertralinezolofted.com/ - how does zoloft work what is zoloft <a href="http://sertralinezolofted.com/#">zoloft dosage</a> sertraline hcl http://sertralinezolofted.com/
جمعه 1 شهریور 1398 05:01 ق.ظ
fluoxetine for dogs http://prozacfluoxetinesq.com/ - fluoxetine high prozac for cats <a href="http://prozacfluoxetinesq.com/#">wellbutrin and prozac</a> fluoxetine 20 mg http://prozacfluoxetinesq.com/
جمعه 1 شهریور 1398 12:07 ق.ظ
side effects for escitalopram http://escitalopramlexaprofs.com/ - what is lexapro side effects lexapro <a href="http://escitalopramlexaprofs.com/#">lexapro reviews</a> side effects lexapro http://escitalopramlexaprofs.com/
پنجشنبه 31 مرداد 1398 07:04 ب.ظ
about a boy help essay http://writinghelptfj.com/ - essay help glasgow college essay help service <a href="http://writinghelptfj.com/#">help with college transfer essays</a> essay help sydney http://writinghelptfj.com/
چهارشنبه 30 مرداد 1398 04:07 ق.ظ
coumadin rat poison http://warfarincoumadinsg.com/ - xarelto vs warfarin warfarin interactions <a href="http://warfarincoumadinsg.com/#">coumadin dosage</a> what is coumadin http://warfarincoumadinsg.com/
سه شنبه 29 مرداد 1398 09:52 ب.ظ
buy dissertation plagiarism free http://dissertationwritingxwgb.com/ - buy custom dissertation online dissertation editing services <a href="http://dissertationwritingxwgb.com/#">buying a dissertation</a> dissertation purchase http://dissertationwritingxwgb.com/
سه شنبه 29 مرداد 1398 09:40 ب.ظ
cymbalta withdrawal http://duloxetinecymbaltdfr.com/ - duloxetine dosage duloxetine 30mg <a href="http://duloxetinecymbaltdfr.com/#">duloxetine hcl dr</a> cymbalta withdrawal symptoms mayo clinic http://duloxetinecymbaltdfr.com/
دوشنبه 28 مرداد 1398 10:29 ب.ظ
is escitalopram 10 mg addictive http://escitalopramlexaprofs.com/ - doxepin and escitalopram lexapro withdrawal symptoms <a href="http://escitalopramlexaprofs.com/#">lexapro vs prozac</a> lexapro withdrawal http://escitalopramlexaprofs.com/
دوشنبه 28 مرداد 1398 07:09 ب.ظ
argumentative essay writing help http://writinghelptfj.com/ - essay writing homework help essay writer helper <a href="http://writinghelptfj.com/#">help writing a sociology essay</a> free effect essays and papers helpme http://writinghelptfj.com/
دوشنبه 28 مرداد 1398 03:51 ق.ظ
business plan companies http://writebusinessplanrcs.com/ - create business plan business plan defined <a href="http://writebusinessplanrcs.com/#">business plan writers</a> guide business plan http://writebusinessplanrcs.com/
دوشنبه 28 مرداد 1398 03:34 ق.ظ
write dissertation in 2 weeks http://dissertationwritingxwgb.com/ - dissertation writing services in pakistan dissertation writing methodology <a href="http://dissertationwritingxwgb.com/#">dissertation help online</a> custom dissertation proposal writing http://dissertationwritingxwgb.com/
یکشنبه 27 مرداد 1398 02:45 ب.ظ
best time of day to take zoloft http://sertralinezolofted.com/ - zoloft dosage for anxiety does zoloft make you gain weight <a href="http://sertralinezolofted.com/#">zoloft diarrhea</a> can you stop sertraline cold turkey http://sertralinezolofted.com/
یکشنبه 27 مرداد 1398 10:26 ق.ظ
write a thesis proposal http://writethesistrgf.com/ - essay thesis writing college thesis writing guide <a href="http://writethesistrgf.com/#">write master thesis</a> help thesis statement http://writethesistrgf.com/
یکشنبه 27 مرداد 1398 06:06 ق.ظ
zestoretic 20/25 http://zestoreticlisinopriluj.com/ - prinzide zestoretic prinzide/zestoretic <a href="http://zestoreticlisinopriluj.com/#">zestoretic 20</a> lisinopril http://zestoreticlisinopriluj.com/
شنبه 26 مرداد 1398 11:20 ب.ظ
how does lexapro work http://escitalopramlexaprofs.com/ - escitalopram 5mg lexapro for anxiety <a href="http://escitalopramlexaprofs.com/#">how does lexapro work</a> what is lexapro used for http://escitalopramlexaprofs.com/
شنبه 26 مرداد 1398 10:42 ق.ظ
canada drug pharmacy http://onlinepharmacywgrj.com/ - canada pharmacy online canada drug pharmacy <a href="http://onlinepharmacywgrj.com/#">canadian online pharmacy</a> best canadian online pharmacy http://onlinepharmacywgrj.com/
شنبه 26 مرداد 1398 12:43 ق.ظ
canada drugs online http://canadianpharmacywezw.com/ - best canadian online pharmacy canadian pharmacy online <a href="http://canadianpharmacywezw.com/#">online pharmacy canada</a> canada drugs online http://canadianpharmacywezw.com/
جمعه 25 مرداد 1398 06:25 ق.ظ
canadian online pharmacy http://pharmacycialiswxrb.com/ - canadian pharmacy canadian pharmacy online <a href="http://pharmacycialiswxrb.com/#">online pharmacy canada</a> canada drug pharmacy http://pharmacycialiswxrb.com/
چهارشنبه 23 مرداد 1398 08:27 ق.ظ
viagra buy online http://erectiledysfunctionwefh.com/ - buy generic viagra online best place to buy generic viagra online <a href="http://erectiledysfunctionwefh.com/#">best place to buy generic viagra online</a> buy generic viagra online http://erectiledysfunctionwefh.com/
چهارشنبه 23 مرداد 1398 07:33 ق.ظ
buy generic viagra online http://pharmacyonlinewths.com/ - cheap viagra online canadian pharmacy best place to buy generic viagra online <a href="http://pharmacyonlinewths.com/#">cheap viagra online canadian pharmacy</a> buy generic viagra online http://pharmacyonlinewths.com/
سه شنبه 22 مرداد 1398 07:16 ب.ظ
online pharmacy canada http://onlinepharmacywgrj.com/ - best canadian online pharmacy best online pharmacy <a href="http://onlinepharmacywgrj.com/#">canada drugs</a> canadian online pharmacy http://onlinepharmacywgrj.com/
سه شنبه 22 مرداد 1398 11:24 ق.ظ
online pharmacy canada [url=http://pharmacyviagrawjyi.com/]canadian pharmacy online[/url] online canadian pharmacy <a href="http://pharmacyviagrawjyi.com/#">online canadian pharmacy</a> best canadian online pharmacy http://pharmacyviagrawjyi.com/
سه شنبه 22 مرداد 1398 03:02 ق.ظ
buy generic viagra online http://canadapharmacywikd.com/ - buy generic viagra online best place to buy generic viagra online <a href="http://canadapharmacywikd.com/#">viagra buy online</a> buy generic viagra online http://canadapharmacywikd.com/
دوشنبه 21 مرداد 1398 09:28 ب.ظ
canadian online pharmacy http://canadianpharmacywezw.com/ - canadian pharmacy online best online canadian pharmacy <a href="http://canadianpharmacywezw.com/#">canadian pharmacy online</a> online pharmacy reviews http://canadianpharmacywezw.com/
یکشنبه 20 مرداد 1398 06:56 ق.ظ
canada pharmacy http://pharmacycialiswxrb.com/ - canadian pharmacy online canadian online pharmacy <a href="http://pharmacycialiswxrb.com/#">canada pharmacy</a> canada pharmacy online http://pharmacycialiswxrb.com/
یکشنبه 20 مرداد 1398 12:02 ق.ظ
best place to buy generic viagra online http://erectiledysfunctionwefh.com/ - best place to buy generic viagra online buy generic viagra online <a href="http://erectiledysfunctionwefh.com/#">buy generic viagra online</a> buy generic viagra online http://erectiledysfunctionwefh.com/
شنبه 19 مرداد 1398 03:19 ب.ظ
canada drug pharmacy http://onlinepharmacywgrj.com/ - online pharmacy reviews canada online pharmacy <a href="http://onlinepharmacywgrj.com/#">canada drugs online</a> canada drugs online http://onlinepharmacywgrj.com/
شنبه 19 مرداد 1398 09:24 ق.ظ
online canadian pharmacy http://pharmacyviagrawjyi.com/ - best online pharmacy canada online pharmacy <a href="http://pharmacyviagrawjyi.com/#">online pharmacy canada</a> best online pharmacy http://pharmacyviagrawjyi.com/
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30