تبلیغات
زبان شناس آینده - معادل اصیل «سگ» در زبان های ایرانی غربی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

معادل واژه ی «سگ» در زبان های ایرانی را می توان یکی از وجوه ممیزه ی زبان های ایرانی شمال غربی و جنوب غربی دانست. در دو ریشه ی عمده در زبان های ایرانی نوین غربی برای واژه ی «سگ» وجود دارد که در نوشتار حاضر، در پی درخواست یکی از خوانندگان گرامی، به یکی از این ریشه ها-که از قضا ریشه ی اصلی این واژه در زبان های هندواروپایی نیز می باشد-می پردازیم.

ریشه ی مزبور در زبان اوستایی به صورت «سپَنـ» ثبت شده است. بنا به قانون تحولات آوایی در زبان های ایرانی جنوب غربی (من جمله فارسی و لری) «سپـ» آغازین باستانی باید به «سـ» تغییر یابد، از این رو شاهد صورت «سَگ» در زبان های مزبور هستیم که «ـپـ» از ریشه ی واژه حذف گردیده است. امّا «سپـ» آغازین باستانی در زبان های ایرانی شمال غربی حفظ می گردد و از این رو شاهد صورت های ذیل در معنای «سگ» در زبان های متعلق به این گروه هستیم:

تالشی: اَسپه

سمنانی: اِسپا

مراغی: اسبا

زازایی: سپه (تنها در یک زیرگویش زازایی این واژه حفظ گردیده است)

کردی: سپه ل / سپندی (واژه ی «سه گ» یا «سه (و)» در قاطبه ی گویش های کردی در اصل وام واژه ای است فارسی)

 

با این حال چنان که در معادل اکثر واژگان ایرانی شمال غربی فوق الذکر دیده می شود، «ـنـ» پایانی در این واژگان، برخلاف اوستایی، حفظ نگردیده است. این موضوع از آن جهت می باشد که واژه ی معادل «سگ» در زبان های مزبور نه از ریشه ی اوستایی بلکه به احتمال قرین به یقین از ریشه ی مادی باستان می باشد. معادل مادی باستان واژه ی «سگ» خوشبختانه از جمله معدود واژگانی بوده که مورخین یونانی باستان از این زبان کهن ایرانی ثبت نموده اند و بدین وسیله برای بشر حفظ شده است: «سپَکَه». همانطور که مشاهده می شود «سپکه» در مادی دارای «ـنـ» ریشه ی اوستایی «سپنـ» نمی باشد و از این رو می توان وجود صورت هایی از قبیل «سپه»، «اسبا» و غیره را در زبان های ایرانی نوین توجیه نمود. نتیجتاً «اسبا» در زبان مراغی نیز در اصل امتداد «سپکه» در مادی باستان می باشد. جالب است که صورت مزبور، یعنی «سپکه»، از طریق یکی از زبان های ایرانی (محتملاً زبان سکایی) وارد زبان روسی نیز شده و به صورت «ساباکا» حفظ گردیده است (شواهد باستان شناختی بسیاری از حضور سکاها در مناطق اوراسیا و حتی نواحی شمالی مرکز اروپا من جمله لهستان و شمال آلمان وجود دارد-به استناد دکتر بهرام آجورلو، رجوع شود به مباحث مربوط به سنت «منهیر»های سکایی در اروپا).

با این حال تنها یکی از معادل های «سگ» در زبان های ایرانی نوین می تواند بازتاب دهنده ی معادل اوستایی باشد: «سپندی» در کردی شمالی به معنی «سگ چوپان». هر چند واژه ی اصلی برای «سگ» در کردی شمالی (کورمانجی) همان «سه گ» یا «سه» می باشد که وام واژه ای است فارسی، امّا «سپندی» در معنای «سگ چوپان» نشان دهنده ی صورت اصیل ایرانی شمال غربی این واژه در کردی شمالی می باشد که در کمال تعجب برخلاف دیگر معادل های ایرانی شمال غربی «ـنـ» را در ریشه ی خود حفظ نموده است.

معادل های ایرانی واژه ی «سگ» در قیاس با همریشه های هندواروپایی آن ها را می توان ذیلاً مشاهده نمود:

مادی باستان: spaka

مراغی: esbā

تالشی: espa

زازایی: sipe

 کردی (سورانی): sipell

اوستایی: spana

کردی (کورمانجی): sipindí

 

سانسکریت: svan

آلمانی: Hund

انگلیسی: hound (این واژه به معنی «سگ شکاری» می باشد؛ واژه ی dog در انگلیسی از ریشه ای مجزا می باشد)

لاتین: canis

ایتالیایی: cane

فرانسوی: chien (با تلفظی شبیه به «شیا(ن)»)

ارمنی: shun

یونانی: kyon

ریشه ی بازسازی شده ی هندواروپایی: *kwon-

نکته ی حائز اهمیت در این میان بازسازی  یک ریشه ی دیگر مأخوذ از *kwon- می باشد که توجیه کننده ی حضور «-d» پایانی در معادل های ژرمنی (آلمانی، نروژی، انگلیسی و غیره) واژه ی «سگ» می باشد: *kwontos. از این منظر می توان واژه ی کردی «سپندی» (sipindí) به معنی «سگ چوپان» را نیز مأخوذ از همین ریشه ی هندواروپایی باستان دانست که در آن «-os» پایانی طبق قاعده به «-h» تبدیل گردیده و پسوند ایرانی باستانی «-ka» نیز بدان افزوده شده:*spantaka. ریشه ی بازسازی شده ی مزبور نهایتاً در زبان کردی به صورت «سپندی» (sipindí) در آمده است. 





نوع مطلب : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : سگ در زبان های ایرانی، اتیمولوژی سگ، ریشه واژه سگ، اسبا در زبان مراغی، سپکه، Sabaka etymology in Russian، Dog in Iranian languages،
لینک های مرتبط :

       نظرات
جمعه 29 شهریور 1392
خاموش نوربخش
جمعه 23 شهریور 1397 05:51 ب.ظ

Thanks, Good stuff!
cialis efficacit prix de cialis tadalafil 20 mg no prescription cialis cheap cialis wir preise prices on cialis 10 mg achat cialis en itali side effects of cialis low cost cialis 20mg cialis flussig
پنجشنبه 15 شهریور 1397 12:50 ق.ظ

Thanks! A good amount of postings!

il cialis quanto costa generic cialis tadalafil viagra cialis levitra cialis pas cher paris cialis authentique suisse cialis prices cialis patent expiration cialis manufacturer coupon cipla cialis online cialis 100 mg 30 tablet
سه شنبه 13 شهریور 1397 05:03 ب.ظ

Really loads of amazing info!
north west pharmacy canada buy viagra 25mg canada medications cheap canada medications information canadian pharmacies stendra canadian pharmacy cialis north west pharmacy canada drugs for sale in canada canadianpharmacy online canadian pharmacy
سه شنبه 13 شهریور 1397 02:26 ق.ظ

Very good stuff. With thanks!
buy viagra prescription buy viagra discount price of viagra tablets buy viagra plus order viagra uk order online viagra buy viagra soft purchase viagra uk buy viagra without where to get viagra prescription
دوشنبه 12 شهریور 1397 06:54 ب.ظ

Info effectively considered.!
generic for cialis buy cialis online nz generic cialis cialis 100 mg 30 tablet order generic cialis online achat cialis en itali cialis without a doctor's prescription buy cheap cialis in uk preis cialis 20mg schweiz buy cialis uk no prescription
یکشنبه 11 شهریور 1397 11:39 ق.ظ

Fantastic forum posts. Thank you!
online cialis 5 mg cialis pharmacie en ligne generic low dose cialis cialis 20 mg best price non 5 mg cialis generici if a woman takes a mans cialis cialis canada wow look it cialis mexico we use it 50 mg cialis dose warnings for cialis
یکشنبه 21 مرداد 1397 08:24 ب.ظ

Very good forum posts. Thank you.
order cialis from india tadalafil 10 mg prix de cialis cost of cialis per pill low cost cialis 20mg cialis pills boards cialis kamagra levitra compare prices cialis uk cialis canada on line cialis generique
جمعه 7 اردیبهشت 1397 06:12 ب.ظ

You said that really well.
cialis for sale in europa cialis 20 mg cialis coupons printable callus cialis en 24 hora generic cialis review uk online cialis how to purchase cialis on line cialis generico online no prescription cialis cheap
سه شنبه 4 اردیبهشت 1397 01:56 ق.ظ

With thanks! I appreciate this!
how old do you have to be to buy viagra sildenafil online pharmacy where can i buy viagra pills viagra buy viagra order cheap viagra online buy viagra pills online uk viagra online purchase viagra viagra buy viagra viagra professional where to buy viagra
جمعه 17 فروردین 1397 05:51 ب.ظ

Great data. Cheers.
cialis australia org venta de cialis canada side effects of cialis ou trouver cialis sur le net cialis daily reviews wow cialis tadalafil 100mg we like it cialis soft gel cialis generique cialis generic cialis 5 mg buy
یکشنبه 27 اسفند 1396 08:43 ب.ظ

Amazing knowledge. Thanks.
cialis alternative legalidad de comprar cialis rx cialis para comprar cialis dosage amounts buy cialis online cialis patent expiration generic for cialis cialis 50 mg soft tab cialis 50 mg soft tab online prescriptions cialis
چهارشنبه 4 بهمن 1396 11:27 ق.ظ
با تشکر
جمعه 17 آذر 1396 08:23 ب.ظ
Everyone loves what you guys are usually up too.

This kind of clever work and exposure! Keep up the awesome works guys I've added you guys to
my own blogroll.
سه شنبه 7 آذر 1396 07:06 ب.ظ
مهم نیست که آیا کسی بخواهد چیز حیاتی اش را جستجو کند
بنابراین او باید در جزئیات موجود باشد،
به طوری که چیزی در اینجا نگهداری می شود.
پنجشنبه 11 آبان 1396 06:36 ق.ظ
ممنون مطلب خوبی بود
دوشنبه 16 مرداد 1396 03:52 ق.ظ
What's up, its good piece of writing about media print, we all be aware of media is
a wonderful source of facts.
جمعه 13 مرداد 1396 01:33 ب.ظ
Fantastic goods from you, man. I have understand your stuff previous
to and you are just too excellent. I really like what
you have acquired here, certainly like what you are stating and
the way in which you say it. You make it enjoyable and you still care for to keep it smart.
I can not wait to read far more from you. This is actually a wonderful website.
یکشنبه 8 مرداد 1396 01:45 ق.ظ
Fabulous, what a webpage it is! This webpage provides valuable
data to us, keep it up.
یکشنبه 4 تیر 1396 09:35 ب.ظ
بسیار core از خود نوشتن در حالی که صدایی مناسب ابتدا
آیا نه حل و فصل درست با من پس از برخی از زمان.
جایی در سراسر پاراگراف شما در واقع موفق به من مؤمن متاسفانه فقط برای کوتاه در حالی که.

من با این حال کردم مشکل خود را با
جهش در مفروضات و یک ممکن است
را خوب به کمک پر کسانی که معافیت.
در این رویداد شما در واقع که می توانید انجام من
می مطمئنا بود در گم.
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:20 ب.ظ
Keep on writing, great job!
جمعه 18 فروردین 1396 04:18 ب.ظ
Thanks for sharing your info. I truly appreciate your efforts and I am waiting for your next post thank
you once again.
شنبه 12 فروردین 1396 01:03 ب.ظ
of course like your website but you need to check the spelling
on quite a few of your posts. Many of them are rife with
spelling problems and I find it very troublesome
to inform the reality then again I will definitely come back again.
دوشنبه 23 فروردین 1395 09:08 ب.ظ
سلام
من یک کورد جاف هستم و به زبان شناسی خیلی علاقه دارم می خواهم در مورد بعضی واژه ها یه خرده توضیح بدهم. تبدیل حرف واو و ی در زبان فارسی به گ حتی در هورامی این تبدیلات رخ داده است.
مانند ئه یرا که شده ئه گرا یا وه راز و به راز که در فارسی شده گراز و خیلی کلمات دیگر
در مورد واژه سگ بگم که این واژه در کوردی جافی بصورت سه و و سه تلفظ میشود. در این واژه در اولی پ به و تبدیل شده و یا در سه پ حذف شده است.و بعدا حرف و در فارسی به گ تغیر یافته است. یه مثال دیگر می زنم واژه وژنین در جافی و کلهری به معنی انتخاب کردن و گزیدن است این واژه در طی زمان در فارسی واو آن به گ تبدیل شده و ژ نیز به ز. در مورد ریشه مشترک کودک فارسی و کوتکه که در جافی به معنی توله سگ بکار می رود به این نتیجه رسیده بودم که از یک ریشه باشند.و دربلوچی به سگ کوچک می گویند که با همان کوتکه از یک ریشه اند زیرا در آیین زرتشتی سگ حیوان مقدسی بوده است و اذیت کردن جرایم سنگینی داشته است. حتی کلمه پارس که برای سگ کاربرد دارد با واژه پارس (فارس ) بی ربط نیست.و اما اینکه بگوئیم همه کوردا پیروی زردتشتی بودند اشتباه محض است چون تعداد گور دخمه ها محل دفن مردگان زرتشتی در مناطق کوردنشین بسیار کم است. و اکثرا مرده ها را به خاک می سپردند.
با تشکر
یکشنبه 24 خرداد 1394 11:26 ب.ظ
با درود فراوان بر شما.ما در زبان مازندرانی(که خودمان آن را گیلکی یا گِلیکی می نامیم)برای سگ در حالت های گوناگون واژه هایی داریم:نام همگانی:سگ -هنگام صدا زدن:1-کوت کوت2-کوتو کوتو3-کوتوک کوتوک4-کوچ کوچ کوچ.اینک واژگان ما مازندرانییان یا تبرستانیان با دیگر زبان های ایرانی را می توان سنجید و پیوند آن را باز یابی نمود.
با سپاس شاد باشید و خرم دل
سه شنبه 14 مرداد 1393 01:09 ق.ظ
توتک برای بچه سگ به کار می رود همجنانکه برای سگ ماده از ده ل و برای سگ نر از کلمه گمال استفاده می گردد در کوردی جنوبی
خاموش نوربخشممنون از حضور آموزنده تان.
یکشنبه 21 مهر 1392 04:34 ق.ظ
سلام آقای نوربخش،ریشه شناسی آموزنده و جالبی بود،دستتان پرتوان و ذهن نقادتان همچنان گوهرافشان باد.
جمعه 12 مهر 1392 07:58 ق.ظ
سلام بر شما به راستی از شما خیلی چیزها یاد گرفتیم واین مایه مباهات است .
در زبان هورامی به سگ « تووته » می گویند. اگر ریشه آن را بیان بفرمائید وعلت عدم تشابه این واژه با واژه « سگ » وهمریشه های آن چیست در همینجا پاسخ بفرمائید متشکرم.
خاموش نوربخش :سلام شمس عزیز؛

ممنون از حضور و لطف تان دوست گرانقدرم. باعث افتخار بنده است.


واژه ی «تووته» در زبان هورامی از ریشه ای نامشخص اخذ شده است. حداقل بنده تاکنون اتیمولوژی خاصّی برای این واژه را نیافته و به مورد خاصّی در آراء زبان شناسان نیز برخورد ننموده ام.

در کردی اردلانی (سنندجی) از لفظ «تووتوو» یا «تووته» برای راندن یا صدا کردن سگ استفاده می شود که می تواند با واژه ی مزبور در زبان هورامی هم ریشه باشد.

واژه ی اصلی در کردی گورانی (هورامی) برای «سگ» محتملاً «سپه» بوده که به مرور زمان از میان رفته و با «تووته» جایگزین گردیده است. در زبان کردی زازایی نیز عمدتاً از لفظ «کوتک» برای سگ استفاده می شود که واژه ای مشخص بوده و در کردی کورمانجی به صورت «کوچک» و در گویش های مرکزی ایرانی به صورت هایی مشابه یافت می شود. ریشه ی «کوتک» به معنی «بچه» و «حیوان کوچک» بوده و با واژه ی «کودک» در فارسی هم ریشه است.
پنجشنبه 4 مهر 1392 08:49 ب.ظ
سلام گرامی ...

خیلی جالب بود ، لذت بردم از خواندنش ، موفق باشید ...
خاموش نوربخش :سلام مریم عزیز؛

ممنون از حسن نظرتون
دوشنبه 1 مهر 1392 06:31 ب.ظ
سلام
من که هر وقت میام اینجا کلی چیز یاد می گیرم.
ممنون از شما
خاموش نوربخش :سلام دوست عزیزم؛

ممنون از حسن نظرتون.

لطف تون ماندگار.

همیشه موفق باشی و پایدار.
یکشنبه 31 شهریور 1392 10:23 ق.ظ
سلام دوست عزیز
مثل همیشه کلی مطلب جدید یاد گرفتم
پاینده و شاد باشید
خاموش نوربخشسلام دوست عزیزم؛

ممنون از حسن نظرتان.

لطف تان مستدام.

همواره موفق باشید و مانا.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر