تبلیغات
زبان شناس آینده - «اضافه» در زبان های کردی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

اضافه موردی است که در برخی زبان ها، من جمله آرامی (از زبان های سامی)، فارسی (از زبان های هندوایرانی) و یا فرانسوی (از زبان های رومانس) دیده می شود. با این حال کیفیت به کارگیری اضافه در این زبان ها ممکن است بسیار متفاوت باشد و برای مثال در زبانی مانند فارسی تقریباً تمامی مضاف و مضاف الیه ها و صفت ها و موصوف ها به واسطه ی اضافه به یکدیگر متصل می گردند.

در نوشتار حاضر به بررسی اضافه در زبان های کردی می پردازیم. اصطلاح «زبان های کردی» شاید برای برخی عبارت غریبی باشد چه آن که کردها، در تمامی نقاط سکونت خویش، عادتاً زبان خود را «کردی» می خوانند؛ لکن از منظر زبان شناختی قوم کرد به سه زبان مجزا امّا مرتبط سخن می گویند: کِرمانجی، گورانی و زازایی.

سه زبان مذکور همگی متعلق به زبان های هندواروپایی بوده و از خانواده ی زبان های ایرانی شمال غربی محسوب می گردند. گورانی و زازایی نزدیک ترین خویشاوندان زبانی یکدیگر محسوب می شوند و در عین حال قرابت های منحصر به فردی نیز با زبان کردی کرمانجی دارند. یکی از این موارد قرابت را می توان در زمینه ی اضافه در این سه زبان کردی مشاهده نمود.

 

اضافه در زبان کُردی کرمانجی

کردی کرمانجی دارای سه گویش اصلی می باشد: کردی شمالی (کورمانجی)، کردی مرکزی (سورانی) و کردی جنوبی (کرماژی). اضافه در کردی مرکزی و کردی جنوبی تحت تأثیر فارسی قرار گرفته و حالت مونث و مذکر آن از میان رفته است. در کردی سورانی اضافه برابر است با اضافه ی موجود در فارسی میانه: «ـی» (). در کردی جنوبی هم شاهد صورت فارسی نوین اضافه هستیم که به صورت کوتاه ادا می گردد: (-i).

با این حال در دو زیرگویش کردی مرکزی، یعنی زیرگویش اردلانی و زیرگویش منگوری صورت دیگری از اضافه دیده می شود. در کردی اردلانی (ناحیه ی سنندج) در کمال تعجب اضافه تقریباً حذف گردیده و تنها در صورتی که حرف پایانی موصوف یا مضاف مصوت باشد شاهد صورت رایج اضافه در کردی سورانی هستیم و بس: «مال گه وره» (خانه ی بزرگ) برخلاف «مالی گه وره» در دیگر زیرگویش های سورانی؛ امّا «برای خوه م» (برادر خودم) در اردلانی و «برای خوم» در دیگر زیرگویش های سورانی.

در سورانی منگوری امّا شاهد صورتی از اضافه هستیم که دیگر گویش های کردی و همچنین در زبان کردی زازایی نیز وجود دارد: «ـی ده» (-í de). اضافه ی «ـی» با همان اضافه ی موجود در دیگر زیرگویش های سورانی برابر بوده و مأخوذ است از فارسی میانه؛ امّا بخش دیگر اضافه یعنی «ده» صورتی است متمایز که مشابه آن را می توان در دیگر زبان های ایرانی، من جمله پشتو، نیز مشاهده نمود: «دِ افغانستان دولت» به معنی «دولتِ افغانستان». هر چند در زبان پشتو این ادات در اصل پیش از مضاف الیه می آید و مضاف هم در آخر عبارت قرار می گیرد، امّا در عین حال علی رغم شباه ظاهری میان «دِ» در پشتو و «ده» در کردی، این دو هیچ ارتباط اتیمولوژیکی با یکدیگر ندارند. اضافه ی کردی مزبور در اصل استقراضی است از زبان آرامی (یکی از زبان های سامی که  روزگاری به صورت گسترده در آسیای صغیر و بین النهرین گویش می شده امّا امروزه محدود به جوامع کوچک مسیحی در نواحی مزبور است). این اضافه از قرار معلوم در دوران میانه (پارتی یا محتملاً ساسانی) وارد زبان های کردی کرمانجی و کردی زازایی شده است. هرچند عدم وجود این نوع اضافه در زبان گورانی (هورامی) می تواند حاکی از آن باشد که این مورد ابتدائاً وارد کردی کرمانجی شده و پس از مهاجرت کردهای زازازبان به منطقه ی سکونت فعلی آن ها، در مجاورت با گویش وران کرمانجی شمالی، از طریق این گویش وارد زبان کردی زازایی نیز گردیده است.

اضافه ی مزبور، یعنی «ده»، در گویش کردی شمالی (کورمانجی) تنها در متون منظوم کلاسیک (مربوط به سیصد سال گذشته) مشاهده می گردد و همچون کردی سورانی (زیرگویش منگوری) با اضافه ی رایج کردی همراه می شود:

«بیهنِ دِ خوه ش» به معنی «بویِ خوش»

«چاوِ دِ ره ش» به معنی «چشمِ سیاه»

امّا همانطور که ذکر گردید این نوع اضافه در کردی کورمانجی روزمره دیگر استفاده نمی شود و تنها در متون کلاسیک می توان اثری از آن یافت. در مورد کردی زازایی امّا این نوع اضافه در برخی موارد کماکان کاربرد دارد. در کردی زازایی در صورتی که مضاف و مضاف الیه نکره بوده و مفرد باشند از اضافه ی «دـ» استفاده می شود:

«که یِ دُ رند» به معنی «خانه ی زیبا»

همانطور که مشخص است در زبان کردی زازایی «دـ» همراه با نشانه ی اضافه ی خاصّ زازایی می آید که دارای دو حالت مذکر (ـُ) و مونث (ـَ) بوده و در ادامه به شرح آن نیز خواهیم پرداخت.

اکنون به موضوع اضافه در گویش کردی شمالی یا همان «کورمانجی» می پردازیم. این گویش برخلاف کردی مرکزی (سورانی) و کردی جنوبی گرامر و ساختار صرف و نحو اصیل تری را حفظ نموده و از این منظر می توان شاهد گونه ی اصیل اضافه ی کردی در این گویش بود. در گویش کردی کورمانجی اضافه دو حالت مونث و مذکر دارد: «ـا» اضافه ی مونث و «ـِ» یا «ـی» اضافه ی مذکر. نمونه های زیر نشان گر مورد اضافه در کورمانجی در قیاس با سورانی و کردی جنوبی می باشد:

مالا من (خانه ی من؛ «خانه» مونث است)

در مقابل:

مالی من (سورانی)

مالِ من (کردی جنوبی)

 

کورِ زانا (پسر دانا؛ «پسر» قاعدتاً مذکر می باشد)

در مقابل:

کوری زانا (سورانی)

کورِ زانا (کردی جنوبی)

 

اضافه در زبان کردی گورانی (هورامی)

اضافه در کردی گورانی نیز احتمالاً تحت تأثیر فارسی (از طریق کردی سورانی یا کردی جنوبی) حالت مونث و مذکر خود را از دست داده و تمامی اضافات به صورت مذکر بیان می گردند. امّا نکته ی مهم در این میان این است که ادات اضافه ی مورد استفاده در گورانی (هورامی) صورت مذکر اصیل بوده و نمی توان آن را استقراضی از فارسی پنداشت. این صورت مذکر در هورامی به صورت «ـوو» (-ú) در آمده و در صورتی که پس از مصوت قرار گیرد به صورت «-w» در می آید:

«سپاسوو تایوه ت» به معنی «سپاسِ ویژه»

«یانه و کوردی» به معنی «خانه ی کردی»

این حالت اضافه در زبان زازایی به صورتی اصیل تر، یعنی تمایز مونث و مذکر، حفظ شده و جالب است که در زبان کردی کرمانجی (خاصّه گویش شمالی آن) شاهد حفظ حالتی مشابه امّا تنها در حالت ندایی هستیم. بدین ترتیب که ندای اسامی در کردی کورمانجی با تمیز مذکر از مونث صورت پذیرفته و در این میان نشانه ی مذکر «ـُ» (-o) بوده و نشانه ی مونث «ـِ» () می باشد:

«برایُو» به معنی «برادر!»

«دایِ» به معنی «مادر!»

همچنین:

«لُو دلُو» به معنی «اِی دل!» (واژه ی «دل» مذکر است)

«لِ کچِ» به معنی «اِی دختر!»

صورت مذکر مزبور در گویش کردی کورمانجی کاملاً با اضافه ی موجود در زبان کردی گورانی (هورامی) همخوانی داشته و از یک ریشه می باشند.

 

اضافه در زبان کردی زازایی (زازاکی)

در زبان زازایی نیز شاهد حضور (-o) به عنوان اضافه ی مذکر و (-a) به عنوان اضافه ی مونث هستیم. با عطف به از میان رفتن تمایز جنسیتی در اضافات زبان گورانی می توان چنین استنتاج نمود که اضافه های موجود در زبان زازایی بازتاب دهنده ی صورت اصیل گورانی نیز بوده و در عین حال با کردی کرمانجی نیز قرابت دارند:

«لاژُو وه ردی» به معنی «پسر کوچک»

«که ینای وه ردی» به معنی «دختر کوچک»

نکته ی جالب توجه در زمینه ی اضافه های مذکر و مونث در زازایی این است که در این زبان صورت ایرانی اصیل «است» از بین رفته و همین نشانه های جنسیتی جایگزین آن گردیده اند. بدین ترتیب فعل «است» برای اسامی مذکر و خنثی به صورت «o» و برای اسامی مونث به صورت «a» ادا می شود:

«ئُو به رزُو» به معنی «آن (مذکر) بلند است»

«آ وشکا» به معنی «آن (مونث) خشک است»

 

همانطور که از مطالب فوق الذکر بر می آید زبان های کردی علی رغم استقلال زبان شناختی، قرابت منحصر به فرد زیادی به یکدیگر داشته و برخلاف بسیاری از زبان های ایرانی نوین غربی (مانند گیلکی، مازنی، فارسی و غیره) تمایز جنسیتی در اضافه را حفظ نموده و در عین حال تشابه نشانگان جنسیتی قابل توجهی نیز با یکدیگر دارند (توجه به «o» در حالت ندایی کورمانجی و اضافه در زازایی و هورامی و همچنین «a» در حالت اضافه ی مونث در کورمانجی و زازایی). 





نوع مطلب : زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : اضافه در زبان کردی، اضافه در زبان گورانی هورامی، اضافه در زبان زازایی، زبان های کردی، زبان کردها، Izafa in Kurdish languages، Izafa in Kurdish،
لینک های مرتبط :

       نظرات
جمعه 29 شهریور 1392
خاموش نوربخش
جمعه 4 خرداد 1397 06:28 ب.ظ
فروش کیر و کوس مصنوعی
baneh-s.blogspot.com
یکشنبه 15 مرداد 1396 11:52 ب.ظ
Thanks for the marvelous posting! I quite enjoyed reading
it, you might be a great author.I will always bookmark your blog
and will eventually come back later on. I want
to encourage yourself to continue your great writing, have a nice holiday weekend!
جمعه 13 مرداد 1396 01:00 ب.ظ
For newest information you have to pay a visit web and on world-wide-web I found this website as
a finest site for most up-to-date updates.
دوشنبه 9 مرداد 1396 10:06 ب.ظ
Yesterday, while I was at work, my cousin stole my iPad and tested to see if it can survive a twenty five foot drop, just so she can be a
youtube sensation. My iPad is now destroyed and she has
83 views. I know this is totally off topic but I had to share it with someone!
شنبه 7 مرداد 1396 11:07 ق.ظ
Thanks for ones marvelous posting! I seriously enjoyed reading
it, you are a great author.I will make sure to bookmark your blog and may come back
sometime soon. I want to encourage that you continue your great work, have a
nice morning!
دوشنبه 25 اردیبهشت 1396 02:16 ب.ظ
I was recommended this blog by my cousin. I'm not sure whether this post is written by him as nobody else know
such detailed about my problem. You're incredible!
Thanks!
دوشنبه 21 فروردین 1396 11:00 ب.ظ
You really make it appear so easy with your presentation but
I in finding this matter to be really something which I feel I might by no
means understand. It kind of feels too complicated and extremely broad for me.
I'm taking a look ahead on your next post, I'll attempt to get the
hang of it!
جمعه 18 فروردین 1396 04:23 ب.ظ
Pretty! This has been an incredibly wonderful post.

Thank you for providing this info.
یکشنبه 7 تیر 1394 08:58 ق.ظ
بسیار ممنونم
در هورامی میان موصوف و صفت ( ی )
و میان مضاف و مضاف الیه ( و) می آید
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر