تبلیغات
زبان شناس آینده - خویدوده: زنای با محارم در میان زرتشتیان پیش از اسلام
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

پس از گذشت حدود یک سال و اندی از آخرین پست ارسالی در این وبلاگ و همزمان با فرارسیدن سال نو خورشیدی و مصادف شدن آن با ایّام سوگواری فاطمی تصمیم گرفتم تا به یک موضوع زبانشناختی-اجتماعیِ مبرهن امّا کمتر شناخته شده بپردازم که به زعم من بهترین نمونه جهت قیاس وضعیت ایران در پیش و پس از ورود اسلام بدین دیار است. نمونه‌ای که در عین حال می‌تواند نشانگر دلیل اصلی پذیرش اسلام از سوی ایرانیان به هنگام ورود این دین به ایران زمین باشد.


توجّه: این نوشتار حاوی مطالبی است که خواندن آن برای افراد زیر 18 سال توصیه نمی‌گردد.

 

واژه‌ی فارسی نوین «خُویدودَه» (xwedodah) با صورت اوستایی xvaetuuadatha مفهومی «شرعی» در آیین زرتشت ساسانی است (فضیلت 1381: 143) که تحت‌اللفظاً به معنی «نکاح با خودی» می‌باشد. این واژه در اصل صورت مرکّبی متشکل از دو واژه‌ی باستانی «hwaetu-*» به معنی «خانواده» و همچنین صورت باستانی «vadatha-*» می‌باشد که لفظاً به معنی «به نکاح انجامیده» است.

واژه‌ی نخست  از صورت باستانی «hwae-*» مشتق شده که خود این صورت و دیگر مشتقات آن اکنون نیز در قاطبه‌ی زبان‌های ایرانی رایج بوده و صورت‌های مختلفی به خود گرفته و معانی گوناگونی نیز پذیرفته است. از «خود» و «خویش» در زبان فارسی نوین گرفته تا «eshte» در مازنی و «heshte» در سمنانی به معنای «خویشتن» و یا واژه‌ی «ho» که هم در گویش باجلانی از زبان کردی گورانی و هم در زبان کردی زازایی به معنی «خود» می‌باشد. در زبان کردی غالب نیز واژگان «xwe» به معنی «خود» و «xézan» به معنی «عیال» نمونه‌هایی از این دست می‌باشند.

واژه‌ی دوم نیز از صورت ایرانی باستان «wad-*» مشتق شده به معنی «ازدواج» که ابلته در این معنی امّا تا آن جایی که نگارنده اطلاع دارد در میان زبان‌های ایرانی نوین به جای نمانده و جای خود را به معادل‌های ایرانی و غیرایرانی دیگر، مشخصاً «نکاح» و مشتقات ریشه‌ی «زوج» عربی یعنی «زواج» و «ازدواج» داده است (هر چند واژگانی از قبیل «بیوگ» در فارسی کلاسیک و «budi» در گویش کرمانجی زبان کردی به معنی «عروس» از این فعل باستانی ایرانی مشتق شده‌اند).

با این حال جالب است که همریشه‌ی اتیمولوژیک این ریشه‌ی باستانی ایرانی کماکان در زبان انگلیسی وجود داشته و به کار می‌رود. واژه‌ی پرکاربرد «wedding» در زبان انگلیسی دقیقاً با صورت باستانی «wad-*» در زبان‌های ایرانی همریشه می‌باشد. فعل کم کاربرد «wed» در زبان انگلیسی و واژگانی از قبیل «wedlock» نیز از دیگر همخانواده‌های صورت ایرانی باستانی «wad-*» در زبان انگلیسی به شمار می‌روند.

صورت هندواروپایی پیشین این واژه «wadh-*» و در دیگر زبان‌های هندواروپایی اشکال زیر را به خود گرفته است:

دانمارکی: vedde (به معنی: شرط بستن)

فریزی قدیم (زبان رایج در فزیلاند-ناحیه‌ای در شمال هلند): weddia (قول دادن)

گوتیک: wadyon (نامزد شدن)

لاتین: vas (ضمانت)

لیتوانیایی: vadouti (عهد، گرو، تضمین)

 

«خویدوده» در ایران پیش از اسلام

چنان که از تمامی متون شرعی و حقوقی بر جای مانده از دوران ساسانی بر می‌آید «خویدوده» در اصل معادل آن چیزی است که امروزه بدان «زنای با محارم» اطلاق می‌شود: ازدواج پدر با دختر، پسر با مادر و برادر با خواهر (راوندی 1354: 578؛ ژینیو 1382: 91؛ فضیلت 1381: 143-144؛ کریستن‌سن : 347؛ Berkowitz 2012: 21-22). این نوع نکاح که توصیه‌ی شرعی آن برای عموم در تاریخ بشر کم نظیر می‌باشد، یکی از مفروضات دین زرتشتی بوده که انجام آن توسط مؤمنان زرتشتی مستحب شمرده شده و در صورتی هم که مردی زرتشتی از باب نزدیکی و مقاربت جنسی با یکی از محارم مؤنث خود، یعنی مادر، خواهر یا دختر، را در می‌آمد، انجام و پذیرش این عمل از سوی مادر، خواهر یا دختر به «واجبی دینی» تبدیل می‌شد که در صورت سر باز زدن از آن مرد زرتشتی شرعاً قادر بود تا عمل جنسی را به عنف انجام دهد (رضایی باغ‌بیدی 1384: 16؛ فضیلت 1381: 144).

اشاره به انجام زنای با محارم در ایران ساسانی تنها به متون زرتشتی این دوران محدود نشده و در متون یهودیان ساکن سرزمین‌های تحت تسلط ساسانیان نیز بدان اشاره شده و مورد ذمّ قرار گرفته است (Even, Steinsaltz 2012). همچنین پس از ورود مسلمین به ایران و آشنایی آنان با فرهنگ زرتشتی از نردیک، موضوع زنای با محارم مؤمنان زرتشتی از حدّ سرزنش و ذمّ در متون صاحب نظران اسلامی گذشته و دستمایه‌ی طنز اعراب مسلمان گردیده بود (نفیسی 1366: 35).

علی بن الاثیر، معروف به ابن اثیر جزری، از علمای سرشناس سده‌ی هفتم هجری که احتمالاً خود تباری ایرانی-عربی داشته است نیز در رواج همبستری با محارم آیین زرتشتی و نشر آن به فراتر از مرزهای ساسانی می‌گوید: «برخی از اعراب در بحرین کیش زرتشتی را پذیرفته بودند و از میان آنان زرارة بن عدس و دو پسرش حاجب و لقیط و همینطور اقرع بن حاجس و دیگران نیز زرتشتی بودند. و لقیط به همین جهت با دختر خود «دختنوس» زناشویی کرده و این نام فارسی را بر او نهاده بود.» (خلیلی و حالت، ج 6: 98).

 

ماهیت واقعی «خویدوده» واکنش زرتشتیان و باستان‌پرستان معاصر بدان

پس از رمزگشایی از متون اوستایی در قرن نوزدهم میلادی و اوایل قرن گذشته‌ی میلادی و واکاوی متون زرتشتی پهلوی میانه‌ی رسم مستحب آیین زرتشتی ساسانی، یعنی «خویدوده»، به ضرس قاطع بر مستشرقین و ایرانشناسان کشف گردید.

امّا این بار نیز همچون موارد دیگری که در جوهره‌ی آیین زرتشت وجود داشته و در اوج دوران طلایی این آیین، یعنی در زمانه‌ی سلطنت ساسانیان، بدان عمل و توصیه می‌شده؛ زرتشتیان پارسی هند و باستان‌پرستان ایرانی با حرارت بسیاری به ردّ ماهیت «زناکارانه»‌ی خویدوده پرداخته و آن را به نوعی برداشت نادرست از متون زرتشتی ربط دادند و بالکلّ هر نوع توصیه، رسم یا سنّت ازدواج با محارم در ایران ساسانی را مردود دانسته‌اند (شهبازی، افسانه‌ی ازدواج با محارم در ایران باستان).

در این میان برخی مستشرقین غربی نیز بودند که میان صوررت پهلوی ساسانی و اوستایی واژه‌ی خویدوده تمایز قائل شده و این امر را مطرح نمودند که واژه‌ی مزبور در فحوای اوستایی آن به معنی «ازدواج با خویشاوندان نزدیک» و اقرباء بوده و بعدها در دوران ساسانی به «ازدواج با محارم» تفسیر گردیده است (http://www.iranicaonline.org/articles/marriage-next-of-kin) .

امّا هر دو مورد ادعای مطرح شده در باب فرق فحوای اوستایی و ساسانی خویدوده و «افسانه» بودن ازدواج با محارم میان ایرانیان باستان، مغالطه‌آمیز بوده و پایه‌ی علمی ندارد. نخست آن که اگر در اوستا توضیح و تشریحی برای واژه‌ی خویدوده داده نشده و تنها به ثواب آن اشاره شده، دلیل نمی‌شود که این واژه دارای معنایی غیر از آن چیزی که علمای زرتشتی دوران ساسانی روا می‌دانستند، باشد. بدین ترتیب پر واضح است که هیچ سند و دلیلی مبنی بر ردّ ماهیت زناشویی با محارم واژه‌ی خویدوده در اوستا وجود نداشته و تنها توضیح موجود از این واژه در متون شرعی زرتشتی حکایت از تشریع و تشویق «زنای با محارم» دارد.  

در پاسخ به افرادی که حتّی ازدواج با محارم در میان زرتشتیان ساسانی را نیز نفی می‌کنند و آن را «افسانه» می‌خوانند هیچ گزینه‌ای بهتر از سخنان «خجسته»‌ی آذرفرنبَغ پسر فرخزاد هیربد زرتشتی دوران ساسانی وجود ندارد که در «دینکرد»، به عنوان یکی از معتبرترین متون زرتشتی، چنین می‌فرماید:

«من به ویژه سه گونه همپیوندی {نکاح} از گونه‌ی «خویدوده» را در نظر گرفته‌ام که اینانند:

یک. همپیوندی {نکاح} پدر با دختر

دو. همپیوندی {نکاح} پسر با مادر

سه. همپیوندی {نکاح} برادر با خواهر

 

.... اگر پدری از دختر خود نَر {فرزند مذکر} آفریند بر آن نام «خویدودهی پدر-دختر» می‌نهند.

این را نیز برابر {بر طبق} یکی از آموزه‌های دین بر می‌گویم که:

زمانی که کیومرث بمرد . . . . نطفه‌اش بر مادرش فروافتاد . . . . بر آن نام «خویدودهی پسر-مادر» نهاده‌اند.

. . . . مشی و مشیانه به بویه‌ی فرزندخواهی {جهت ادامه‌ی نسل} با یکدیگر نری و مادگی {آمیزش} ورزیدند و بر آن نام «خویدودهی برادر-خواهر» نهاده‌اند.»

(برگرفته از دینکرد، دفتر سوم، فصل هشتاد، ترجمه‌ی فریدون فضیلت، ص 145)

 

همانطور که از متون و منابع فوق بر می‌آید پر واضح است که «خویدوده» از مناسک و فرایض مستحب آیین زرتشتی بوده و علمای زرتشتی، من جمله مؤلف کتاب مشهور دینکرد، به روشنی بر روادید «زنای با محارم» در آیین زرتشت صحه گذارده و بن‌مایه‌ی آیینی، شرعی و اخلاقی این امر از دیدگاه زرتشتی‌گری را تشریح نموده‌اند.

امّا هیچ تردیدی نیست که زناشویی و تولید مثل با محارم، هر چقدر هم بدان رنگ و لعاب شرعی و آیینی هم داده شده باشد، امری نیست که با فطرت انسانی همخوانی داشته باشد و بدون شکّ اکثر افراد جامعه‌ی ایران ساسانی می‌بایست علی‌الاصول با چنین عمل ناروایی مخالف بوده باشند. این مورد را می‌توان از روی برخی احکام مربوط به خویدوده استنباط نمود.

در بخش‌های پایانی فصل هشتاد دینکرد شاهد آن هستیم که مؤلف از مخالفان عمل خویدوده سخن به میان آورده و اذعان می‌دارد که برخی ممکن است این عمل را فی نفسه «زشت» و قبیح برشمارند، امّا اگر «حق‌طلبانه» ‌و با دیده‌ی «خرد» بر این موضوع بنگرند خواهند دید که فواید زنای با محارم از مضرّات آن بیشتر است (!!):

«و اگر کسی بگوید این کار در نهاد خود {فی نفسه} زشت است، و در همان زمان زخمی بر آلت مادر یا خواهر یا دخترش خویش ببیند و ببیند که هیچ چاره‌ای نیست جزء آن که مرد پزشکی، زخم‌بند بر آن زخم نهد، آیا مرد بیگانه سزاوارتر است یا که پدر، پسر یا برادرش در این کار به فریاد رسند؟

در این میان کدام گزینه زشت‌تر است؟ که آن جای زخمین را پدر، پسر یا برادر با دست بپرماسند {با دست بمالند} و زخم‌بند بر جای آن نهند یا آن که یک مرد یا پزشک بیگانه؟

. . .

اینجاست که این کار {خویدوده} کمتر چهره‌ی زننده‌ای پیدا می‌کند ولی {و در عوض} با زیبایی هم‌ارز است. اینجا می‌باید کسی {فرد} با چشم خرد بنگرد، {که} سودمندی‌های زناشویی با زنان خودی {محرم} در سرپرستی خانه و زندگی، لاپوشانی کاستی‌ها و انبازی {شراکت} در کامروایی و انبازی {شراکت} در سود و زیان زندگی و خرسندی از هر چه که پیش آید . . . . بر هر چه زن بیگانه است برتری دارد.» (همان ص 147)

همانطور که از متن زرتشتی فوق بر می‌آید احتمالاً بخش قابل توجهی از ایرانیان عصر ساسانی، علی رغم تمام سختگیری‌ها  و اختناق آن دوران، راضی به پذیرش زنای با محارم نبوده و این کار را، صرف نظر از هر توجیه و تفسیری که هیربدان و موبدان زرتشتی بر مردم عرضه می‌داشتند، عملی فی نفسه زشت و ناروا می‌پنداشتند.

همچنین از روی فتوای بیستم در کتاب «روایت آذرفرنبغ فرخزادان» می‌توان چنین برداشت نمود که حتّی در برخی از موارد که مردی زرتشتی از روی ایمان کورکورانه‌اش به این آیین و یا از روی شهوت و هر دلیل دیگری تمایل به برقراری رابطه‌ی جنسی با محارم خویش داشته، مادر، خواهر و یا دختر این مرد از انجام این عمل ابا داشته و سر باز می‌زده‌اند. در فتوای مزبور در کتاب آذرفرنبغ شاهد آنیم که طبق شرع زرتشتی به چنین مردانی اجازه داده شده بود تا در صورت سرپیچی مادر، خواهر یا دختر از خویدوده، آنان را به زور وادار به زنا نمایند (رضایی باغ‌بیدی، 1384: 16).

 

خویدوده و ورود اسلام به ایران

بر هیچ کس پنهان نیست که فضای به اصطلاح روشنفکری ایرانی، چه در خارج و چه در داخل کشور، معمولاً در رابطه با مقوله‌ی ورود اسلام به ایران بر این فرض استوار است که اسلام به ضرب جنگ وارد ایران شده و ایرانیان شهادتین‌شان را به ضرب شمشیر خوانده‌اند.

امّا چنان که از مستندات باستان‌شناختی و دلایل محکم موجود بر می‌آید احوال و اوضاع دوران ساسانی چنان آشفته و ضدانسانی بوده که ورود اسلام به ایران زمین و سقوط دستگاه طاغوت ساسانی به دست مسلمانان در حکم راه نجاتی برای مردمان این مرز و بوم بوده و بی راه نیست اگر فرض را بر آن قرار دهیم که ایرانیان با آغوش باز از اسلام استقبال کرده‌اند.

یکی از دلایل اقبال عمومی ایرانیان از اسلام را می‌توان بدون شکّ در رسم قبیح و ناروای «خویدوده» در آیین زرتشت دانست. چه بسیار خانوارهای ایرانی که در کنار تمامی نقصان‌ها و عیوب آیین زرتشتی ساسانی از قباحت خویدوده در عذاب بوده و آیین جدید را با آغوش باز پذیرفتند. همچنین چه بسیار مادران، خواهران یا دختران مهصومی که احیاناً اسیر مرد محرم زرتشتی در خانواده‌ی خویش بوده و با ورود آیین اسلام به ایران از اسارت جنسی در خانواده رهایی یافتند.

 

برخورد مسلمانان با خویدوده و آداب ناپسند زرتشتی

باز هم بر خلاف ادعاهای باستان‌پرستان و اسلام‌ستیزان، در این مورد نیز شاهد برخورد متمدنانه‌ی مسلمانان و زعمای آنان با اعمال قبیح مرسوم در زرتشتی‌گری هستیم. در روایات اسلامی داریم که فرد مسلمانی که از عدم تسلیم طلب خود از سوی فردی زرتشتی، که والدین وی بر هم محرم بودند، به تنگ آمده بود در حضور امام صادق جعفر (ع) آن فرد را «ولدالزّنا» خطاب می‌کند. امام (ع) از شنیدن این موضوع به سختی آشفته گردیده و گوینده را مورد بازخواست قرار می‌دهند. وی نیز در پاسخ به امام می‌گوید که آن فرد مجوس (زرتشتی) بوده و مادرش دختر پدرش بوده و در عین حال که مادرش است، خواهرش نیز می‌باشد و بدین ترتیب شکّی نیست که حرام‌زاده است. امام (ع) در پاسخ این فرد می‌فرمایند: «مگر نه این است که در دین آن‌ها این عمل جایز است و آنان به دین خود عمل کرده‌اند؟ پس تو حقّ نداری وی را ولدالزّنا بخوانی!» (وسایل الشیعه، 439).

از قرار معلوم اسلام پس از ورود و تسلطّ بر ایران و دیگر نواحی خاورمیانه، به سبب اقبال و پذیرش عمومی، درصدد سرکوب ادیان محلّی، من جمله زرتشتی‌گری، بر نیامده و مؤمنان دوآتشه‌ی زرتشتی که پس از ورود اسلام نیز بر آیین خویش باقی مانده بودند را در اجرای مناسک آیین و به جا آوردن فرایض و متسحبات خود آزاد گذارده بود.

امّا چنان که پیداست پس از آشنایی با اسلام و همه‌گیر شدن این دین ابراهیمی در ایران زمین موضوع ازدواج با محارم نیز همانند مقوله‌ی تثنیث از میان زرتشتیان باقی مانده در ایران رخت بر بسته و جای خود را به ازدواج عموزادگان می‌دهد. همین موضوع در مورد زرتشتیان پارسی هند نیز صادق بوده و آنان نیز تحت تأثیر جوّ هندو-بودایی شبه قاره که هر گونه آمیزش با محارم را زشت می‌شمارد، از این فریضه‌ی آیین زرتشتی دست کشیده‌اند (هر چند به دلیل چندخدایی بودن هندویسم، حال و هوای تثنیثی زرتشتی‌گری در میان پارسیان گجرات به وضوح بیشتر از زرتشتیان یزد و کرمان ایران است که تحت تأثیر همجواری با اسلام منش یکتاپرستی به خود گرفته‌اند).

آرتور کریستن‌سن ایرانشناس، زرتشتی‌شناس و زبانشناس سرشناس دانمارکی نیز در باب تلاش زرتشتیان پارسی و برخی از مستشرقین مبنی بر ردّ خویدوده چنین اذعان می‌دارد که: « با وجود اسناد معتبری که در منابع زردشتی و کتب بیگانگان معاصر عهد ساسانی دیده می شود، کوششی که بعضی از پارسیان جدید برای انکار این عمل، یعنی وصلت با اقارب می کنند؛ بی اساس و سبکسرانه است.» (کریستن‌سن، 384).

پر واضح است که اسلام در این موضوع مشخص نیز نه تنها به لحاظ قانون‌گذاری و شرع بسیار متمدنانه‌تر از آیین زرتشتی بوده بلکه در برخورد با انحرافات اخلاقی که تحت لوای سلطنت زرتشتی ساسانی رنگ و بوی شرعی به خود گرفته بوده و خواه ناخواه در باور بخشی از جامعه نفوذ کرده و به رسوم آیینی تبدیل شده بودند نیز با متانت برخورد نموده و نهایتاً به شیوه‌ی غیر مستقیم باعث شد آن دسته از ایرانیانی که به هر دلیل ترجیح داده بودند بر آیین زرتشتی به جای مانده از طاغوت ساسانی بمانند، نکات تاریک این آیین، من جمله رسم ناپسند خویدوده، را کنار گذارده و قبیح شمارند.

در پایان جهت یادآوری عمق شناعت رسم خویدوده در ایران ساسانی و درک هر چه بیشتر خدمتی که اسلام به ساکنان این مرز و بوم نموده بخشی از سخنان هیربد زرتشتی مؤلف دینکرد در باب خویدوده را ذکر می‌کنیم:

«و من می‌گویم که خویدودهیِ «برادر-خواهر» نسبت به آن چه که از ایشان زاده می‌شود چهار لایه پیوند دوستی «تو-در-تو» دارد:

یک. این که برای خواهر فرزندی که از این همپیوندی زاده می‌شود فرزند برادرش بوده و برادرزاده‌اش محسوب می‌گردد.

دو. آن فرزندِ برادر است و از این رو وی خواهر هر دوان است.

سه. برای برادر نیز، فرزند خواهر است.

چهار. آن فرزندِ برادر و خواهرزاده‌ی برادر است.

بر همین پایه مهر، کامروایی و کوشایی پدر و مادری که برادر و خواهر باشند در پرورش فرزندان چهار برابر است.

....

و آن فرزندی که از خویدودهی پسر و مادر زاییده شود، برای پدر خود برادر نیز خواهد بود: این است راه آرامش بی‌پایان و نیایش و نیک‌بختی ....» (فضیلت، 1381: 145 146).

 

عطف به پوچی، فضاحت و بی‌مغز بودن عبارات فوق، که مع الاسف زمانی حکم فرمان‌های آسمانی را برای ساکنان اراضی ایران ساسانی داشته‌اند، می‌توان به سهولت بدین موضوع پی برد که چرا تا پیش از ورود اسلام به ایران هیچ عالم، فیلسوف یا ادیب تأثیرگذاری در این مرزوبوم ظهور ننموده بود که نام و آوازه‌ی وی مرزها را درنوردیده و در کتاب تاریخ بشری بر جای مانده باشد. چرا که هنگامی که عبارات فوق در نظام فکری هر مرزوبومی جاری گردد چیزی جزء تباهی، کاستی و نقصان نخواهد زایید.

حال آن که پس از ورود اسلام به ایران است که ظرفیت‌های حقیقی این سرزمین آشکار شده و به منصّه‌ی ظهور می‌رسد. در بستر گفتمان اسلامی است که نام‌آورانی همچون ابوریحان بیرونی، فارابی، خوارزمی، خیّام، مولانا، حافظ و امثالهم از این آب و خاک ظهور نموده و آثار ماندگاری از خود به جای می‌گذارند که نه تنها در فضای فرهنگی ایرانی-اسلامی بلکه برای تمام بشریت مفید بوده‌اند.

 

برای مطالعه‌ی بیشتر رجوع شود به پیوندهای زیر:

http://ghiasabadi.com/xwedodah.html

http://ghiasabadi.com/ezdevaj-ba-maharem-dine-zartoshti.html

 

منابع و مآخذ

ارداویراف‌نامه، ترجمه به فرانسه از فیلیپ ژینیو، ترجمه به فارسی از ژاله آموزگار، چاپ دوم، تهران، 1382

افسانة (ازدواج با محارم) در ایران باستان، علیرضا شاپور شهبازی، مجله‌ی باستان‌شناسی و تاریخ، اسفند 1380

آذرفرنبغ پسر فرخزاد، دینکرد، ترجمه فریدون فضیلت، کتاب سوم، جلد یکم، تهران، 1381

راوندی، مرتضی؛ تاریخ اجتماعی ایران، نشر ناشر :تهران، 1354

روایت آذرفرنبغ فرخزادان، ترجمه حسن رضائی باغ‌بیدی، تهران، ۱۳۸۴

عزّالدّین علی ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ترجمه‌ی عباس خلیلی و ابوالقاسم حالت،  

کریستن‌سن، ایران در زمان ساسانی، مترجم رشید یاسمی، تهران، 1371

نفیسی، سعید، تاریخ اجتماعی و سیاسی ایران در دوره‌ی معاصر، جلد اوّل، چاپ ششم، انتشارات بنیاد، تهران، 1366

«وسائل الشیعه»، چاپ امیر بهادر؛ «ابواب الحدود»

http://www.iranicaonline.org/articles/marriage-next-of-kin

Sex and Punishment Four Thousand Years of Judging Desire, Eric Berkowitz. pp. 21–22, 2012.

Talmud Bavli, Vol.1: Berakhot, by Adin Even-Isrel Steinsaltz, 2012

 





نوع مطلب : Etymology، Iranian Linguistics، افسانه زدایی، زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها :
لینک های مرتبط :

       نظرات
دوشنبه 3 فروردین 1394
خاموش نوربخش
پنجشنبه 10 مرداد 1398 01:08 ب.ظ

With thanks. Wonderful information!
canadian online pharmacies rated buy viagrow pro canadian pharmacy viagra brand canadian pharmacy cialis canadianpharmacyusa24h is it legal trust pharmacy canadian online pharmacies legitimate canadian pharmacy meds canadian cialis canada medication
یکشنبه 2 تیر 1398 06:25 ب.ظ

Kudos! Fantastic stuff!
acquisto online cialis cialis tadalafil online achat cialis en europe cialis generisches kanada cialis taglich online prescriptions cialis cialis sale online we choice cialis pfizer india bulk cialis how does cialis work
یکشنبه 2 تیر 1398 03:45 ق.ظ

Wow lots of superb tips.
cuanto cuesta cialis yaho cialis 200 dollar savings card buy cialis online nz where cheapest cialis canada discount drugs cialis canadian drugs generic cialis cialis 30 day trial coupon cialis generico in farmacia il cialis quanto costa viagra cialis levitra
جمعه 31 خرداد 1398 06:40 ب.ظ

Cheers. I like it!
safe site to buy cialis online cialis daily cialis online napol click here to buy cialis tadalafil 20mg cialis generika we recommend cheapest cialis generico cialis mexico cialis 50 mg soft tab cialis therapie
سه شنبه 28 خرداد 1398 12:59 ق.ظ

With thanks! Lots of stuff!

get cheap cialis prices on cialis 10 mg cialis generique how do cialis pills work cialis pills in singapore cost of cialis cvs cialis 20mg cialis price thailand buy cialis price cialis best
یکشنبه 26 خرداد 1398 08:38 ب.ظ

You stated it adequately.
generic cialis levitra walgreens price for cialis prices for cialis 50mg female cialis no prescription costo in farmacia cialis buying cialis overnight female cialis no prescription cialis baratos compran uk generic cialis generic cialis with dapoxetine
یکشنبه 26 خرداد 1398 06:03 ق.ظ

Perfectly spoken indeed. !
buy cialis online cheapest cialis australia org cuanto cuesta cialis yaho cialis baratos compran uk estudios de cialis genricos cialis patent expiration estudios de cialis genricos no prescription cialis cheap cialis daily reviews cialis purchasing
چهارشنبه 22 خرداد 1398 07:42 ب.ظ

I am regular visitor, how are you everybody? This article posted at this website is really fastidious.
دوشنبه 20 خرداد 1398 02:14 ب.ظ

Nicely put. Kudos!
cialis generico en mexico cialis 20mg cialis manufacturer coupon canadian drugs generic cialis purchase once a day cialis miglior cialis generico generic cialis pro cialis purchasing cialis cost cialis sicuro in linea
جمعه 13 اردیبهشت 1398 11:26 ق.ظ
حالا ایرانیا شدن زناکار و اعراب متمدن؟؟؟؟
برای تخریب ملیت ایرانی و بزرگنمایی اسلام عربی چه اراجیفی که نمی نویسید. خود زرتشت فقید و خانوادشون هرگز چنین کرداری پیشه نکردن اون وقت شما حکم صادر میکنید؟؟؟؟؟؟ شگفتا!!!!
جمعه 13 اردیبهشت 1398 11:14 ق.ظ
what is written here is completely different from what I have searched
about ancient religion in Iran.It seems u want to overstate about Islam and prove that how good it did to save Iranians, but of course u 're wrong.
شنبه 24 فروردین 1398 03:27 ق.ظ
This web site really has all the information and facts I wanted about this subject and didn't know who to ask.
پنجشنبه 22 فروردین 1398 03:39 ق.ظ

You reported this wonderfully!
cialis from canada online pharmacy canadian pharcharmy online drugstore online canada canadian pharmacy viagra pharmacy canada canada online pharmacies legitimate northwestpharmacy buy vistagra usa pharmacy canada best
پنجشنبه 15 فروردین 1398 01:23 ب.ظ
b
دوشنبه 5 فروردین 1398 06:44 ب.ظ
You can definitely see your expertise within the work you write.
The arena hopes for more passionate writers such as
you who aren't afraid to say how they believe. All the
time follow your heart.
Safest Online pharmacy For cialis generic cialis 10mg online
جمعه 2 فروردین 1398 04:43 ق.ظ
I'd like to find out more? I'd want to find out some additional information.
cialis sans ordonnance cialis sans ordonnance
یکشنبه 12 اسفند 1397 04:32 ب.ظ
These are genuinely wonderful ideas in on the topic of blogging.
You have touched some good factors here. Any way keep up
wrinting.
چهارشنبه 8 اسفند 1397 02:02 ق.ظ
Why people still make use of to read news papers when in this technological globe the whole thing
is available on net?
جمعه 16 آذر 1397 05:25 ق.ظ

Many thanks. A good amount of posts.

tadalafil generic cialis pills price each discount cialis cialis 10 doctissimo cialis professional from usa cialis 5 mg funziona free cialis buy original cialis walgreens price for cialis interactions for cialis
پنجشنبه 15 آذر 1397 10:12 ق.ظ

Thank you, Loads of content.

cialis generique where cheapest cialis cialis side effects cialis wir preise cialis wir preise try it no rx cialis venta cialis en espaa cialis 10mg prix pharmaci link for you cialis price low cost cialis 20mg
چهارشنبه 14 آذر 1397 02:40 ق.ظ

Regards. A lot of forum posts!

cialis lowest price cialis 20mg cialis mit grapefruitsaft prices on cialis 10 mg cialis name brand cheap tesco price cialis cost of cialis per pill cialis generico en mexico click here cialis daily uk get cheap cialis
دوشنبه 12 آذر 1397 03:57 ق.ظ

You said it wonderfully!
cialis en mexico precio click here take cialis trusted tabled cialis softabs cialis 5 mg scheda tecnica buy cialis online nz ou trouver cialis sur le net cialis sicuro in linea cialis australian price prix de cialis only here cialis pills
یکشنبه 11 آذر 1397 03:25 ب.ظ

You stated that really well.
cialis sale online cialis 5mg billiger price cialis best cialis from canada prices for cialis 50mg venta de cialis canada bulk cialis cialis 100 mg 30 tablet cialis lowest price generic cialis 20mg tablets
یکشنبه 11 آذر 1397 03:38 ق.ظ

Thanks a lot! Quite a lot of advice.

cialis online holland if a woman takes a mans cialis how to buy cialis online usa buying brand cialis online generic cialis cialis coupon cialis purchasing generic cialis in vietnam we recommend cialis best buy cialis per paypa
شنبه 10 آذر 1397 04:04 ب.ظ

You actually said this wonderfully.
cialis coupons printable buy cialis cialis 5 mg funziona cialis lilly tadalafi cialis wir preise click now cialis from canada we choice free trial of cialis when will generic cialis be available safe site to buy cialis online cialis soft tabs for sale
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:50 ب.ظ

You said it perfectly.!
low dose cialis blood pressure low cost cialis 20mg 5 mg cialis pharmacie en ligne only now cialis 20 mg click here to buy cialis cheap cialis cost of cialis cvs cialis 100mg suppliers cialis baratos compran uk cialis dosage amounts
پنجشنبه 8 آذر 1397 04:52 ق.ظ

Whoa a lot of useful facts!
cialis soft tabs for sale cialis bula cialis kaufen cialis sans ordonnance cialis generika safe dosage for cialis low cost cialis 20mg if a woman takes a mans cialis tadalafil 10 mg 40 mg cialis what if i take
جمعه 20 مهر 1397 02:06 ق.ظ

Truly lots of great facts!
buy levitra 20 mg cheap 20mg levitra generic levitra levitra levitra 20mg levitra 20 mg bayer prezzo levitra 20 mg bayer prezzo buy generic levitra generic levitra buy levitra 20 mg
سه شنبه 10 مهر 1397 02:58 ب.ظ

Tips effectively utilized.!
precios cialis peru cialis super acti generic for cialis cialis vs viagra cialis 5mg cialis en mexico precio buying brand cialis online click now cialis from canada cialis patent expiration cialis prezzo in linea basso
یکشنبه 8 مهر 1397 09:35 ق.ظ

Valuable stuff. Appreciate it.
how much does a cialis cost precios de cialis generico sublingual cialis online prices on cialis 10 mg buying cialis overnight interactions for cialis cialis generika in deutschland kaufen cialis for sale south africa generic cialis soft gels cialis side effects dangers
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر


نمایش نظرات 1 تا 30