تبلیغات
زبان شناس آینده - هم ریشه ی واژه ی «نایت» (night) انگلیسی در زبان های ایرانی
 
زبان شناس آینده
Scientia Potentia Est
درباره وبلاگ


وبلاگی علمی در باب موضوعات زبانشناختی

A scientific blog concerning linguistic subjects

مدیر وبلاگ : خاموش نوربخش
نویسندگان
آمار وبلاگ
  • کل بازدید :
  • بازدید امروز :
  • بازدید دیروز :
  • بازدید این ماه :
  • بازدید ماه قبل :
  • تعداد نویسندگان :
  • تعداد کل پست ها :
  • آخرین بازدید :
  • آخرین بروز رسانی :

واژه ی night در زبان انگلیسی به معنی شب است. با نگاهی گذرا به دیگر زبان های هندواروپایی، مخصوصاً زبان های رایج در اروپا، در می یابیم که فارغ از دسته ی خاصّ آن ها (زبان های ژرمنی، رومانس، اسلاوی و غیره) تقریباً همگی دارای واژه ای همریشه با «نایت» برای مفهوم شب هستند. از این میان می توان نمونه های پیش رو را برشمرد: آلمانی «ناخت»، آلبانیایی «ناته»، لتونیایی «ناکتس»، لیتوانیایی «ناکتیس»، یونانی «نختا»، لاتین «نوکس»، کاتالانی «نیت»، فرانسوی «نوی»، ایتالیایی «نوتّه» و اسپانیایی «نوچه».

از قرار معلوم این واژه در زبان ایرانی باستان نیز وجود داشته و صورت بازسازی شده ی هندوایرانی باستان آن را به شکل «نَکت» بوده است. طبق قاعده زبان های ایرانی «ک» پیش از «ت» به «خ» تبدیل می شود. نتیجتاً در متون اوستایی شاهد صورت «نختار» هستیم، به معنی «در شب». البته این واژه در اوستایی نیز بسیار کم بسامد بوده و تنها دو بار تکرار شده است. اوستا نیز مانند دیگر زبان های ایرانی باستان، میانه و نوین مفهوم «شب» را بیشتر از طریق واژه ی «خشاپ» یا یکی از مشتقات آن بیان می دارد (مانند فارسی نوین «شب» یا «شُو» در بسیاری از زبان ها و گویش های ایرانی) و راه خود را از دیگر زبان های هندواروپایی جدا می سازد. البته این نکته نیز حائز اهمیت است که صورت فرضی «نَخت» هرگز در متون اوستایی به تنهایی به کار نرفته است.

با این حال بسیار جالب است که ریشه ی مشترک هندواروپایی مذکور برای مفهوم «شب» کماکان در دو زبان ایرانی نوین به جای مانده است: زبان وَخی (از اصیل ترین زبان های ایرانی متعلق به دسته ی زبان های جنوب شرقی ایرانی که در مناطق کوهستانی شمال شرق افغانستان و شمال غرب پاکستان گویش می شود) و زبان کردی (متعلق به دسته ی زبان های شمال غربی ایرانی). همریشه ی «نایت» انگلیسی در زبان وَخی به صورت «نَغذ» حفظ شده است، به معنای شب (صامت «ذ» در زبان وخی وجود دارد). «نغذ» وخی گویای صورت مستقل ایرانی باستان «نَخت» می باشد که طبق قواعد تحولات تاریخی زبان های ایرانی شرقی در وخی به صورت نغذ حفظ گردیده است.

واژه ی هم ریشه ی نایت انگلیسی در دیگر زبان ایرانی، یعنی کردی، به صورت «نوته ک» (nutek) حفظ شده است. نوته ک در کردی به معنی تاریکی شدید یا ظلمت شبانه می باشد. این واژه حاکی از افزایش پسوند «ـک» به انتهای صورت ایرانی باستانی «نخت» می باشد. تحول naxt به nut را نیز می توان حاصل تبدیل «خ» به «ق» و سپس به «گ» و نهایتاً، از طریق قلب گاف به واو در زبان کردی، به «و» دانست (همچنین بنگرید به واژگان «نه وش» و «شه وت» در کردی که به ترتیب صورت های قلب شده ی «نه خش» و «سه وخت» می باشند). البته ممکن است این روند نیز رخ داده باشد که ابتدا «خ» پیش از «ت» حذف شده (قاعده ی رایج در کردی و دیگر زبان های شمال غربی ایرانی) سپس صورت netek بهnitek و نهایتاً به صورت nutek درآمده باشد (برای مثال wehar > behar > bihar > buhar). پسوند «ـَک» در واژه ی «نوته ک» نمایانگر حالت تصغیر و تشبیه می باشد: همانند شب، تاریک مثل شب، ظلمانی مانند شب. البته در زبان کردی (خاصّه گویش کردی شمالی) واژه ی «نخته» نیز وجود دارد به معنی «هوای گرفته و بارانی»، هر چند ظاهراً ممکن است هم ریشه ی «نوته ک» و «نایت» به نظر رسد اما حفظ «خ» پیش از «ت»، هم ریشگی این واژه را مشکوک می سازد.

باری در زبان های ایرانی نوین نیز دو واژه ی هم ریشه با «نایت» انگلیسی وجود دارد که نشانی است از حفظ برخی وجوه تشابه در میان زبان های هندواروپایی در گذر تاریخ:

 

English: night

German: Nacht

Irish: anocht

Breton: henozh

French: nuit

Romanian: noapte

Wakhi: naghdh

Kurdish: nutek





نوع مطلب : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، زبان شناسی، زبان های ایرانی، 
برچسب ها : اتیمولوژی (ریشه شناسی)، واژه ی نایت night، هم ریشه، زبان وخی، زبان کردی، زبان شناسی، زبان اوستایی،
لینک های مرتبط :

       نظرات
چهارشنبه 30 مرداد 1392
خاموش نوربخش
چهارشنبه 27 دی 1396 10:07 ب.ظ
ضرب و شتم فوق العاده! من می خواهم تا زمانی که اصلاح می کنید، شاگردی کنید
سایت شما، چگونه می توانم برای یک سایت وبلاگ مشترک شوید؟ این
حساب من به یک معامله قابل قبول کمک کرد. من تا به حال کمی از این شما را آشنا
پخش ارائه مفهوم روشن روشن است
چهارشنبه 3 آبان 1396 07:23 ب.ظ
Every weekend i used to pay a visit this web page, as i want enjoyment, for the reason that this this website conations genuinely pleasant funny material too.
پنجشنبه 16 شهریور 1396 06:56 ق.ظ
Good post. I'm going through many of these issues as well..
دوشنبه 1 خرداد 1396 11:30 ق.ظ
I was very pleased to uncover this great site.
I wanted to thank you for your time just for this fantastic read!!
I definitely savored every little bit of it and I have
you saved as a favorite to check out new information in your website.
پنجشنبه 21 اردیبهشت 1396 01:36 ق.ظ
Thanks for finally writing about >زبان شناس آینده - هم ریشه ی واژه ی «نایت» (night) انگلیسی
در زبان های ایرانی <Liked it!
سه شنبه 29 فروردین 1396 01:02 ق.ظ
I'm impressed, I must say. Rarely do I encounter a blog that's both equally educative and interesting, and let me tell you, you've hit the nail on the
head. The issue is an issue that not enough people are speaking intelligently about.
I am very happy that I came across this in my hunt for something concerning this.
پنجشنبه 24 فروردین 1396 01:51 ق.ظ
Yes! Finally someone writes about BHW.
سه شنبه 26 فروردین 1393 07:26 ب.ظ
سلام و عرض ادب در این صورت واژه آخشام تركی بیشتر از شب برای خشاپ نزدیكتر است
پنجشنبه 28 شهریور 1392 04:45 ب.ظ
برادر ارجمند
سلام علیکم
شرمنده که مجدداً به علت یک اشتباه که عواقبش ادامه یافته مزاحم میشوم. ریشه شناسی night انگلیسی به ne-okw-t نه-دیدنی (بن okw را در پکرنی یافته ام اما اکنون در خانه نیستم تا شماره صفحه بدهم. این بن در سنسکریت و زبانهای بالتواسلاوی و ژرمنی همریشه دارد اما در زبانهای ایرانی ظاهراً نه) از آن زبانشناس برجسته که سالها نیز در ایران بوده است ویلهلم آیلرز است و گرچه در etymonline نیامده و بنابراین قبول جهانی نیافته اما همچنان از آنجا که شخصیتی به اعتبار آیلرز (در کتاب ریشه شناسی نام کوروش ترجمۀ خانم سوزان گویری) آن را بیان کرده محل تأمل و دقت میتواند بود. گرچه نمیتوان بر آن اصرار کرد. بنده در حاشیه یاداشت کرده بودم که night (آلمانی Nacht) را با ریشه شناسی عامیانه (Volketymologie) میتوان not-day (آلمانی Nicht-tag) گفت و اشتباهم نیز در نقل از حافظه ام از همینجا ناشی شده است.
موفق باشید. بدرود
خاموش نوربخش با سلام خدمت نورالهی عزیز؛

خواهش می کنم دوست گرامی، حضور و نظراتتون مایه ی افتخار بنده است.

ممنون از اطلاعاتی که قید نمودید، بسیار سپاس.

همواره موفق باشید و پایدار.
یکشنبه 24 شهریور 1392 11:27 ق.ظ
سلامی مجدد

از تذکری که دادید ممنون ام. ظاهراً بیجهخت بر حافظه ام تکیه کرده بودم. إن شاء الله همچنان بر مطالعات خود خواهم افزود.
موفق باشید. ایام به کام.
خاموش نوربخش :سلام دوست عزیز؛
خواهش می کنم. این موضوع در زمینه ی اتیمولوژی غالباً برای همه پیش می آید و بنده نیز بارها صورت یا ریشه ای را به خاطر سپرده ام که احیاناً صحیح نبوده است.
همواره موفق باشید و پایدار.
پنجشنبه 14 شهریور 1392 10:38 ق.ظ
سلام علیکم
برادر گرامی از این که نسبت به وبلاگ بنده نظر مساعد دارید ممنون ام اما ریشه شناسی علم است و هر علمی موازین حاص خودش را دارد شما چطور ریشه شناسی میکنید اما از هیچ منبعی استفاده نمیکنید. دست کم نام ببرید تا بدانیم منابع را در اختیار دارید یا مراجعه کرده اید.
بنده چند یادداشت شما را از نظر گذراندم. نایت انگلیسی و نوخ یونانی از بن نه-دا= دیده نشدنی است و ریشه شناسی شما اشتباه است. به منابع از جمله etymnoline.com مراجعه کنید. در پکرنی نیز همین آمده.
موفق باشید
خاموش نوربخش :و علیکم السلام و رحمة الله؛
ابتدائاً ممنون از حضورتان. ممنون از تذکرتان در مورد علم و روش (موازین) علمی.
به نظرم پیش از آن که بخواهیم به مبانی اتیمولوژی و منابع مورد استفاده در این امر بپردازیم، این نکته ی مهم را باید متذکر شویم که بر همه ی ماست که پیش از هر گونه اظهار نظر در مورد یک متن، آن را «درست» و «به دقت» خوانده باشیم!
مع الاسف دوست عزیز بنده در هیچ جای نوشتار مذکور از ریشه ی «هندواروپایی» واژه ی «نایت» سخنی به میان نیاوردم و تنها ریشه ی بازسازی شده ی «هندوایرانی» آن را متذکر شدم.
ضمناً، محض اطلاع تان، در تارنمای اتیمولوژی آنلاین، که حضرت عالی بدان ارجاع نموده اید نیز، ریشه ی هنداروپایی بازسازی شده به صورت «*نِگـ» مشاهده می شود و خبری از «نه-دا» نیست.
احیاناً اگر با اصطلاحاتی از قبیل «هندوایرانی»، «هندواروپایی» یا «ریشه ی بازسازی شده» آشنایی ندارید، در این مورد مطالعه بفرمایید. امّا آن چه که از نظری که ارائه فرمودید بر می آید، حاکی از آن است که بیش از هر چیز باید از عجله در خواندن متن پرهیز نموده و آن را به درستی مطالعه نمایید.
همواره پایدار باشید.
چهارشنبه 30 مرداد 1392 06:23 ب.ظ
سلام
استفاده کردم. جالب بود، در واقع این مثالها، شاهدی است بر همخانواده بودن این زبان ها.
خاموش نوربخش با سلام، ممنون از حسن نظر شما. بله کاملاً درسته، مثال هایی از این دست نشان دهنده ی پیوند زبان شناختی زبان های مذکور است و این نکته که چطور از گذرگاه تاریخ و پس از گذشت بیش از سه هزارسال کماکان شاهد تشابهاتی منحصر به فرد میان زبان های ایرانی و دیگر زبان های هندواروپایی می باشیم.
چهارشنبه 30 مرداد 1392 02:02 ق.ظ
متشکرم از کامنتتون. خوشحال شدم که وبلاگتان را دیدم. بلافاصله مطلبی از وبلاگ پربار شما را روی وبلاگ خودم گذاشتمالبته با ذکر منبع. دوست دارم ارتباطمان بیشتر شود. اگر دوست داشتید ایمیلتان را بگذارید تا به ارتباط بیشترمان منجر شود.
خاموش نوربخش: ممنون از شما یاسر عزیز. بسیار لطف دارید، سپاس. ایمیلم رو در وبلاگتون ارسال کردم.

همواره موفق باشید.
 
لبخندناراحتچشمک
نیشخندبغلسوال
قلبخجالتزبان
ماچتعجبعصبانی
عینکشیطانگریه
خندهقهقههخداحافظ
سبزقهرهورا
دستگلتفکر